Federale werkloosheidshervorming (2026): uiteenlopende regionale antwoorden

Context

De federale regering heeft begin 2026 een hervorming van het werkloosheidsstelsel aangenomen, gericht op het beperken van de duur van de uitkeringen en het verstrengen van de zoekvoorwaarden. Deze hervorming heeft een directe impact op de Gewesten, die bevoegd zijn voor de begeleiding en opleiding van werkzoekenden via hun openbare diensten (VDAB in Vlaanderen, Forem in Wallonie, Actiris in Brussel).

Vlaanderen: onmiddellijke activering

De VDAB, de Vlaamse openbare dienst voor arbeidsbemiddeling, heeft bij de aankondiging van de hervorming een noodplan geactiveerd:

• Versterking van de individuele begeleiding: toename van het aantal consulenten dat langdurig werkzoekenden opvolgt
• Extra budgetten: de Vlaamse regering heeft bijkomende middelen vrijgemaakt voor opleiding en herscholing
• Gerichte programma's: lancering van specifieke maatregelen voor de groepen die het hardst getroffen worden door de verstrenging

Het Vlaamse werkloosheidspercentage (~3,2%) maakt een relatieve absorptie van de hervormingseffecten mogelijk, aangezien de arbeidsmarkt in veel sectoren krap is.

Wallonie: gedeeltelijk antwoord

De Forem heeft bepaalde begeleidingsacties geïntensiveerd, maar zonder extra budget:

• Gerichte intensivering: herverdeling van interne middelen naar de getroffen groepen
• Geen globaal noodplan: de recent aangetreden Waalse regering heeft andere begrotingsprioriteiten gesteld
• Opleiding: verlenging van bepaalde bestaande programma's, zonder nieuw programma

Het Waalse werkloosheidspercentage (~8,5%) is hoger dan in Vlaanderen, waardoor de regionale bevolking kwetsbaarder is voor de effecten van de hervorming.

Brussel: onvermogen om te handelen

Actiris, de Brusselse dienst voor arbeidsbemiddeling, kan geen nieuwe maatregelen lanceren:

• Regering in lopende zaken: geen nieuw beleid kan worden beslist
• Begroting in voorlopige twaalfden: geen extra middelen beschikbaar
• Alleen continuiteit van bestaande programma's: Actiris zet zijn gebruikelijke opdrachten voort, maar zonder aanpassing aan de federale hervorming

Het Brusselse werkloosheidspercentage (~12,7%), het hoogste van de drie Gewesten, maakt dit onvermogen om te handelen bijzonder zorgwekkend. Brussel concentreert een onevenredig groot aandeel langdurig werkzoekenden die als eersten getroffen zullen worden door de verstrenging van de voorwaarden.

De structurele uitdaging

Deze situatie belicht een specifiek risico van de Brusselse institutionele crisis: wanneer een federale hervorming het kader wijzigt, kunnen Gewesten met een volwaardige regering zich aanpassen. Brussel, in lopende zaken, kan dat niet. Brusselse werkzoekenden ondergaan zowel de federale verstrenging als het uitblijven van een regionaal antwoord.

Bronnen

• VDAB, mededeling over het versterkt begeleidingsplan (januari 2026)
• Forem, activiteitenverslag vierde kwartaal 2025
• Actiris, jaarverslag 2025
• Statbel, enquete naar de arbeidskrachten, kwartaalschattingen T4 2025
• Kamer van Volksvertegenwoordigers, tekst van de werkloosheidshervorming (2026)