Brussels Governance MonitorSleuteldossiers
De dossiers die de toekomst van Brussel vormgeven, gevolgd en onderbouwd
Toegankelijkheid en handicap in Brussel: vervoer, tewerkstelling en gegevens
Ongeveer 23.100 Brusselaars ontvangen een handicaptoelage, oftewel 9,1 % van het nationale totaal. De handistreamingordonnantie van 2016 verplicht tot systematische aandacht voor handicap, maar de gewestelijke beleidsverklaring vermeldt ze slechts één keer, zonder becijferd doel. De Taxibus-minibusdienst van de MIVB stopt eind 2027, omdat de vernieuwing van de vloot niet gefinancierd is. Infrabel besteedt 57,8 miljoen euro aan de toegankelijkheid van zeven Brusselse stations.
GESCO's: de verzwakte pijler van de Brusselse non-profittewerkstelling
In Brussel bestaan ongeveer tienduizend betrekkingen van gesubsidieerde contractueel, waarvan er 6.700 zijn ingevuld, voor een budget van 276 miljoen euro in 2026 dat door Actiris wordt beheerd. Sinds 2007 werd geen enkele nieuwe betrekking gecreëerd, kinderverzorgsters niet meegerekend, en eind 2023 verdwenen 550 inschakelingsbetrekkingen. Het stelsel, door de zesde staatshervorming aan de Gewesten overgedragen, schuift sinds 2015 op van structurele steun naar activering.
Afschaffing van Activa.brussels: einde van een werkgelegenheidssteun van 27M EUR/jaar
Het Brussels Parlement keurde op 3 juli 2026 de afschaffing goed van de werkgelegenheidssteun Activa.brussels, geregionaliseerd in 2017 vanuit het federale Activa-plan (2002). Kostprijs 2025: ~27 miljoen EUR voor 9 447 begunstigden. Bestaande rechten blijven behouden tot 31 december 2026; een nieuw, « beter gericht » instrument wordt aangekondigd voor 2027, ontwerpordonnantie verwacht in september 2026.
Burgerbijeenkomsten: 7e commissie gehouden (netheid), 3e klimaatcyclus afgerond (8 voorstellen), balans 3 jaar
Brussel: twee mechanismen voor participatieve democratie — deliberatieve commissies van het Parlement (45+15 standaard, uitzondering alternerend leren 36+12) en permanente klimaatbijeenkomst. 6 commissies afgerond 2021-2023: 220+ aanbevelingen totaal (RTBF), 204 geverifieerd behalve alternerend leren (niet gepubliceerd). 7e (netheid) gehouden maart 2026. Klimaatbijeenkomst: 3e cyclus (delen) afgerond, 8 voorstellen; balans 3 jaar gepubliceerd 4 maart 2026 (~100+ voorstellen). Gemeentelijke participatieve budgetten (Elsene 4e editie).
Welzijn en levenskwaliteit in Brussel: indicatoren, rankings en uitdagingen
Brusselaars geven hun levenstevredenheid een 7,5/10 (BISA/BFP, 2023), maar de bestaansonzekerheid neemt toe. De Sociaal Barometer 2025 (Observatorium van Vivalis) meet 23 % risico op armoede of uitsluiting (AROPE), 47 304 leefloners en 9 777 dak- of thuislozen (+25 % in twee jaar). De federale werkloosheidshervorming slaat hard toe: alleen al in de Stad Brussel klopten 3 567 uitgeslotenen aan bij het OCMW begin 2026. Levensverwachting: 82,15 jaar (2024).
BIFFF: waar de Brusselse cultuur onderdak vindt
Veertig jaar, vijf adressen, vier beleidsniveaus. Het BIFFF (44e editie, 3-18 april 2026) steunt op twee geconventioneerde kanalen: € 120.000/jaar FWB en € 250.000/jaar Stad Brussel via een ontwerp van meerjarige overeenkomst 2026-2028 (ter stemming in de Gemeenteraad van 20 april 2026, punt 62, verdeling 60/40 Kabinet Burgemeester/Cultuur). Zonder Nederlandstalig vangnet: de Engelse naam beschermt de programmering, maar geen Vlaamse politieke peter zal het festival verdedigen als de gewestelijke besparingen toeslaan. Balans 44e editie: 60.000 toeschouwers (+30 %), record sinds de terugkeer naar de Heizel na COVID.
VT in Brussel: een federaal statuut, een extreme regionale realiteit
Het statuut VT (Verhoogde Tegemoetkoming, in het Frans BIM) is een federale bevoegdheid die wordt beheerd door het RIZIV en de ziekenfondsen. In Brussel geniet ongeveer 30 % van de bevolking dit statuut, tegenover 25 % in Wallonië en 15 % in Vlaanderen. Eén op de drie minderjarige Brusselaars (33 %) had dit statuut in januari 2021, met een gemeentelijk gradient van 1 op 5 (Sint-Jans-Molenbeek 48 %, Sint-Pieters-Woluwe 9 %). In 2025-2026 vallen twee federale dynamieken samen op het Brussels Gewest: het einde van de werkloosheidsuitkeringen voor langdurig werklozen duwt automatisch richting leefloon en automatische VT, terwijl een wetsvoorstel ingediend op 31 maart 2026 de toegangscriteria wil verstrengen. Brussel, dat de meest blootgestelde groepen concentreert, is het gewest waar deze dubbele schok het hardst toeslaat.
De Brusselse commissaris voor Europa: waarvoor diende een post die verdwijnt
Opgericht in 2014, houdt het gewestelijk commissariaat voor Europa en de Internationale Organisaties op te bestaan op 1 juli 2026: zijn opdrachten en zijn medewerkers worden overgenomen door Brussel Internationaal in het kader van de hervorming van de vier pijlers. De regering stelt dat alle taken behouden blijven. Wat hier op het spel staat, is niet de sluiting van een burgerloket, maar de bestendigheid van een politieke toegang op hoog niveau tot de Europese instellingen en de NAVO.
De 19 Brusselse OCMW's: drie overheden, één operator, drie gelijktijdige schokken
De negentien Brusselse OCMW's krijgen drie schokken tegelijk te verwerken: een chronische onderfinanciering, de intrekking van de federale subsidie van 15,5 miljoen euro per jaar die bij de Raad van State wordt betwist, en de federale werkloosheidshervorming, die volgens de RVA in 2026 35.799 Brusselaars uitsluit. Brulocalis raamt de nieuwe lasten op ongeveer 146 miljoen euro per jaar. Het leefloon bereikt maandelijks 3,7 % van de gewestelijke bevolking.
Datacenters en AI: impact op het Brusselse energiesysteem
De Belgische datacenters verbruikten in 2023 3,2 TWh elektriciteit, oftewel 4 % van het nationale totaal en het dubbele van het Europese gemiddelde, terwijl het Brussels Gewest 4,6 TWh verbruikt. De site KevlinX BRU01 draait sinds januari 2026 in Neder-Over-Heembeek, met een beoogde IT-capaciteit van 32 MW. De aansluitingsaanvragen bij Elia zijn sinds 2022 vernegenvoudigd en de nationale projecties lopen van 7 tot 15,5 TWh in 2035.
Leerplichtonderwijs in Brussel: de impact van de besparingen FWB en Vlaamse Gemeenschap
Tweeënnegentig procent van de Brusselse kinderen van drie tot zeventien jaar loopt school in een net van de Gemeenschappen, hoofdzakelijk de Federatie Wallonië-Brussel, ongeveer een vijfde in de Vlaamse Gemeenschap. Die twee niveaus, waarop het Gewest geen vat heeft, leggen in 2026 gelijktijdige besparingen op: 86,7 miljoen euro in het Franstalige leerplichtonderwijs en 63,5 miljoen in het Vlaamse secundair, dat laatste bedrag op 15 maart 2026 neerwaarts herzien.
Faillissementen in Brussel: stand van zaken, sectoren en gewestelijke maatregelen
In 2025 werden 2 208 ondernemingen failliet verklaard in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest (+13,2 % op jaarbasis), en het 1e semester 2026 markeert een nieuw nationaal record. Bouw, horeca en transport zijn de zwaarst getroffen sectoren, geïllustreerd door de faillissementen van Ziegler en de GH-groep (Gérald Hibert). Het Gewest beschikt over begeleidingsmechanismen (CEd, hub.brussels, GRP), maar hun capaciteit ten opzichte van de omvang van het fenomeen blijft te documenteren.
Foire du Midi : une seule commune aux commandes, cent quarante-six ans de forains
La Foire du Midi (146e édition, 18 juillet-23 août 2026, ~130 attractions) est une initiative exclusive de la Ville de Bruxelles : aucune source ne documente une cogestion des communes riveraines (Anderlecht, Saint-Gilles, Molenbeek-Saint-Jean), pourtant les plus exposées aux nuisances. Depuis septembre 2024, ces communes dénoncent l'absence de coordination policière et une répartition perçue comme inéquitable entre recettes communales et nuisances de voisinage. Seul « revert » confirmé par les sources : l'annulation complète de l'édition 2020 (Covid-19, ~500 000 EUR de compensation versés aux forains) et une relocalisation partielle en 2021 liée au chantier du Métro 3.
Anderlechtse Haard: bestuursschandaal en bijzondere commissaris
Een Pano-reportage (VRT, 20 mei 2026) onthulde vermoedens van favoritisme bij de toewijzing van sociale woningen bij de Anderlechtse Haard. Een parlementaire onderzoekscommissie leidde op 17 juli 2026 tot 26 aanbevelingen voor de sector, en de regering stelde een bijzondere commissaris aan. Op 17 augustus 2026 verkoos de raad van bestuur de in juni opzijgeschoven bestuurder opnieuw tot voorzitter, op vraag van die commissaris.
Fusie van politiezones: van 6 naar 1, stemming voor de zomer van 2026
De wet die de 6 Brusselse politiezones samenvoegt tot één zone is op 13 mei 2026 aangenomen in plenaire vergadering van de Kamer. Uitvoering vóór 1 januari 2028. Brulocalis (19 gemeenten) kondigt een collectief beroep aan bij het Grondwettelijk Hof, samen met 4 individuele burgemeesters.
Good Move: nieuw gewestelijk plan volgt op
Het akkoord van februari 2026 voorziet dat een nieuw Gewestelijk Mobiliteitsplan Good Move zal opvolgen, met kleinere mazen gericht op schoolzones en een fundamentele herziening gericht op verkeersveiligheid en leefkwaliteit.
LEZ: behouden met jaarlijkse pas en verlaagde boetes
Op 11 juni 2026 keurde de regering in eerste lezing twee scenario's goed voor een LEZ-vrijstelling voor begunstigden van de verhoogde tegemoetkoming (BIM), die naar de Raad van State zijn gestuurd. De boetes van 350 EUR treden op 1 juli 2026 in werking voor Euro 5-diesels en Euro 2-benzines (13 000+ betrokken voertuigen). De globale hervorming (jaarpas 350 EUR) blijft voorzien voor 2027.
Deelmobiliteit in Brussel: steps, fietsen, taxi's en de strijd om de concessies
Op 29 juli 2026 vernietigde de Raad van State de vergunningen voor deelmobiliteit in vrije vloot, op beroep van Lime. Brussel Mobiliteit legt Dott, Bolt en VOI op hun voertuigen uiterlijk op 1 september 2026 uit de openbare ruimte te halen, vier maanden voor het verbod op deelsteps dat voor 1 januari 2027 was beslist. Ook de deelfietsen, die de regering wilde behouden, verdwijnen bij gebrek aan een geldig kader. De concessie Villo! blijft wel behouden tot 2028.
PFAS in Brussel: bodem- en waterverontreiniging
82 verontreinigde percelen geïdentificeerd in het Brussels Gewest, en ongeveer 3.500 mogelijk verontreinigde sites geïnventariseerd. De Sicli-site in Ukkel vertoont waarden tot 1.058× de norm (31 PFAS-verbindingen in de bodem, 20 in het grondwater). TFA overschrijdt de EU-norm 'totaal PFAS' (500 ng/L, van kracht sinds januari 2026) in alle 6 drinkwaterreservoirs. Historisch 3M-proces in België (1.400 inwoners, 28M EUR), verwezen naar 24 november 2026. De Raad voor het Leefmilieu vraagt een geïntegreerd kader.
Veiligheidsplan: drugscommissaris, 10M EUR stations en fusie van de politiezones
Het akkoord van februari 2026 voorziet een geïntegreerd gewestelijk veiligheidsplan, een gewestelijk commissaris voor veiligheid en drugs, 10 miljoen euro voor de beveiliging van het Noord- en het Zuidstation, en onderling verbonden camerabewaking. Daarnaast stuurt het federale niveau aan op de fusie van de zes Brusselse politiezones tot één zone met 6.500 operationelen, gefinancierd met 55 miljoen euro over vijf jaar, met 2027 als aangekondigde ingangsdatum.
De opwarming van Brussel: een stad die sneller opwarmt dan ze zich aanpast
Brussel ondergaat een versnellende opwarming (stedelijk hitte-eiland tot 10 °C 's nachts in extreme omstandigheden) en draagt marginaal bij via emissies, terwijl de aanpassing trager verloopt dan het risico: het aanpassingsluik van het gewestelijk plan heeft geen duidelijk geïdentificeerd budget, de verantwoordelijkheid is verdeeld over vijf bestuursniveaus, en sommige inrichtingen worden bekritiseerd om hun sterke verharding. Parapludossier (versie 1, kern).
Hervorming van het gewestelijk bestuur: van 25 entiteiten naar 4 pijlers
Herstructurering van ongeveer vijfentwintig gewestelijke entiteiten tot vier pijlers, met een doel van 250 tot 300 miljoen euro besparingen tegen 2029, waarvan 67 miljoen per jaar op consultancy. Het Gewest telt ongeveer twaalfduizend ambtenaren, een stijging met 37 % sinds 2015, voor een loonmassa van 1,8 miljard euro. De verhouding bedraagt één ambtenaar per honderd inwoners, tegenover één per tweehonderdtachtig in Vlaanderen en Wallonië. De aanwervingsstop blijft van kracht.
Economische transitie: Shifting Economy, labels en duurzaamheidsrapportage
De Shifting Economy stelt als doel tegen 2030 uitsluitend steun te verlenen aan voorbeeldige bedrijven, maar slechts 188 van de 118.000 (0,16 %) zijn Ecodynamisch gelabeld. Op 16 juni 2026 kregen 107 bedrijven dit label tijdens één ceremonie — het hoogste jaartotaal sinds de oprichting van het label in 1999. De Omnibus I-richtlijn (EU 2026/470, van kracht sinds 18 maart 2026) verkleint het CSRD-toepassingsgebied met ongeveer 80 %. Het exemplariteitsmechanisme verhoogt de gewestelijke premies met 2,5 % tot 45 % sinds maart 2024. België telt 142 B Corps (april 2026), waarvan een zestigtal in Brussel.
Ouderen in Brussel: huisvesting, autonomie en gegevens
Brussel telt ongeveer 163.000 personen van vijfenzestig jaar en ouder, oftewel 13 % van de bevolking. Iriscare financiert 211 voorzieningen voor ouderen, voor 541 miljoen euro in 2024. De gemiddelde dagprijs bedraagt 59,46 euro in een openbaar rusthuis en 87,12 euro in de private sector. De tegemoetkoming voor hulp aan bejaarden telt eind 2025 8.797 begunstigden, een stijging met 35 % sinds 2021. De gewestelijke beleidsverklaring koppelt er budget noch doel aan.
BGHM: 1 000+ sociale woningen en financiële consolidatie
De BGHM coördineert de Brusselse sociale huisvesting en houdt toezicht op zestien openbare vastgoedmaatschappijen. Het akkoord van februari 2026 voorziet in haar financiële verankering en meer dan duizend openbare woningen tijdens de legislatuur, voor 400 miljoen euro. Het kort geding van 13 juli 2026 van vier verenigingen tegen de verkoop van de sites Ariane en Paleizen, goed voor zowat 52 miljoen voor het schuldafbouwplan, stelt daar 62.234 wachtende huishoudens tegenover.
Overvliegen van Brussel: 40 jaar conflict, 450 000 omwonenden
Brussels Airport: 204 147 vluchten/jaar, 24,4M passagiers (2025). Route Crucke (96 % overtredingen) + baan 01 (nachtgebruik +252 %). De Staat 5 keer veroordeeld, 25M EUR aan cumulatieve boetes. Sinds 11 juni 2026 heeft het Brussels Gewest de introductie van een eigen vordering tot staking tegen de federale Staat voor baan 07L goedgekeurd (270 000+ omwonenden). De Envisa-studie (1 juni 2026) bevestigt dat geen enkel scenario de afweging tussen geluid en capaciteit wegneemt. Koekelberg, Sint-Jans-Molenbeek, Jette in rechte + 5 Vlaamse gemeenten. Federaal-Vlaams protocol ondertekend (dec. 2025).
Dienstencheques en sociale economie: 13 Brusselse organisaties in gevaar
Een uitvoeringsbesluit van 2024 verbiedt de combinatie van dienstencheques en werkgelegenheidssteun voor invoegeconomie. De toepassing ervan in 2026 door Laurent Hublet en een aanbestedingsoproep ESMI 2027 gepresenteerd op 21 mei bedreigen 735 banen (347 volgens zijn kabinet) in 13 organisaties — 6 verenigingen (waarvan 5 ALE's) en 4 sociale ondernemingen die rechtstreeks met faillissement worden bedreigd, voor 95% vrouwen met een laag kwalificatieniveau. Op 3 juni 2026 kondigt het kabinet een overgangsperiode van vijf jaar (2027-2032) aan via een open lastgeving tot 10 juli: 14 structuren kunnen kandideren om werkgelegenheidssteun te behouden, 400 bedreigde banen volgens de regering, budget 19 M€.
De vicegouverneur van Brussel: de miskende hoeder van de taalwetten
Brussel heeft een « vicegouverneur » maar geen gouverneur meer. Benoemd door het Gewest op eensluidend advies van de federale overheid, heeft hij één opdracht: toezien op de naleving van de taalwetten in de 19 gemeenten en hun OCMW's. Hij kan een niet-conforme benoeming schorsen, maar niet vernietigen — zodat in 2024 amper 15,4 % van de gecontroleerde dossiers conform was en de gemeenten bijna altijd herbevestigen. Een discrete post, met 4 ambtenaren, waarvan de werkelijke rol vragen oproept.
Vivaqua: financiële consolidatie aangekondigd
Op 11 juni 2026 nam de Brusselse regering de principebeslissing om 180 miljoen EUR in Vivaqua te injecteren: het Gewest wordt aandeelhouder voor 49 % en treedt voor het eerst toe tot de raad van bestuur. Hydria draagt vijf stormbekkens en 40 km collectoren over aan Vivaqua. Het meerjarig investeringsplan (~1,3 miljard EUR) voor de vernieuwing van het netwerk kan worden hervat.
NovaCity II: 117 gesubsidieerde woningen in de Klaverwijk (Anderlecht)
De vergunning voor het project NovaCity II, de tweede fase van een gemengd programma van citydev.brussels in de Klaverwijk (Anderlecht), werd midden juli 2026 afgeleverd: 117 gesubsidieerde woningen, handelszaken en een parking met 155 plaatsen. Het openbaar onderzoek en de overlegcommissie, gehouden in 2025, wezen geen verzet van omwonenden uit.
Metro 3: project 10 jaar bevroren, vervanging door tram
Het akkoord van februari 2026 legt het metro 3-project zoals ontworpen tien jaar stil, de verlenging van Albert naar Bordet. Het tracé Noord naar Bordet wordt bevroren en vervangen door een tram die de lus van het bestaande net vervolledigt. Het Rekenhof becijfert de totale kostprijs op 4,76 miljard euro, een ontsporing met 477 % tegenover de oorspronkelijke raming. De vergunning voor de gedeeltelijke ontmanteling van het Zuidpaleis werd op 17 juni 2026 afgeleverd.
Kinderopvang in Brussel: crèches, wachtlijsten en drievoudige institutionele bevoegdheid
In Brussel varieert de dekkingsgraad voor crècheplaatsen van 16 % in Anderlecht tot 67 % in Etterbeek. Drie overheden delen de bevoegdheid: de ONE (Franse Gemeenschap), Opgroeien (Vlaamse Gemeenschap) en Iriscare (GGC). Het FWB-programmadecreet, aangenomen op 5 juni 2026, bekrachtigt 74 M EUR aan besparingen op de kinderopvang, waaronder de afschaffing van het MILAC-systeem dat de omkadering moest verbeteren, gedeeltelijk gecompenseerd door een ONE-noodfonds van 43 M EUR.
Ontbreekt er een dossier?
Stel een Brussels dossier voor dat we zouden moeten volgen.