Brussels Governance MonitorSleuteldossiers
De dossiers die de toekomst van Brussel vormgeven, gevolgd en onderbouwd
Toegankelijkheid en handicap in Brussel: vervoer, tewerkstelling en gegevens
Brussel telt ongeveer 23.100 begunstigden van tegemoetkomingen voor personen met een handicap (FOD, 2024). De ordonnantie handistreaming (2016) legt de systematische integratie van handicap op. De Gewestelijke Beleidsverklaring vermeldt handistreaming eenmaal, zonder specifieke afdeling of cijfermatige doelstelling.
GESCO's: de verzwakte pijler van de Brusselse non-profittewerkstelling
~10 000 GESCO-posten in Brussel (6 700 actief), regionaal budget van ~250M EUR via Actiris. Geen nieuwe posten sinds 2007. De 6e staatshervorming droeg de bevoegdheid over aan de Gewesten. De gewestelijke hervorming sinds 2015 verandert het instrument van structurele steun naar activeringsbeleid. De non-profit betoogde op 3 februari 2026 voor een sociaal akkoord.
Afschaffing van Activa.brussels: einde van een werkgelegenheidssteun van 27M EUR/jaar
Het Brussels Parlement keurde op 3 juli 2026 de afschaffing goed van de werkgelegenheidssteun Activa.brussels, geregionaliseerd in 2017 vanuit het federale Activa-plan (2002). Kostprijs 2025: ~27 miljoen EUR voor 9 447 begunstigden. Bestaande rechten blijven behouden tot 31 december 2026; een nieuw, « beter gericht » instrument wordt aangekondigd voor 2027, ontwerpordonnantie verwacht in september 2026.
Burgerbijeenkomsten: 7e commissie gehouden (netheid), 3e klimaatcyclus afgerond (8 voorstellen), balans 3 jaar
Brussel: twee mechanismen voor participatieve democratie — deliberatieve commissies van het Parlement (45+15 standaard, uitzondering alternerend leren 36+12) en permanente klimaatbijeenkomst. 6 commissies afgerond 2021-2023: 220+ aanbevelingen totaal (RTBF), 204 geverifieerd behalve alternerend leren (niet gepubliceerd). 7e (netheid) gehouden maart 2026. Klimaatbijeenkomst: 3e cyclus (delen) afgerond, 8 voorstellen; balans 3 jaar gepubliceerd 4 maart 2026 (~100+ voorstellen). Gemeentelijke participatieve budgetten (Elsene 4e editie).
Welzijn en levenskwaliteit in Brussel: indicatoren, rankings en uitdagingen
Brusselaars geven hun levenstevredenheid een 7,5/10 (IBSA/BFP, 2023), maar de bestaansonzekerheid neemt toe. De Sociaal Barometer 2025 (Observatorium van Vivalis) meet 23 % risico op armoede of uitsluiting (AROPE), 47 304 leefloners en 9 777 dak- of thuislozen (+25 % in twee jaar). De federale werkloosheidshervorming slaat hard toe: alleen al in de Stad Brussel klopten 3 567 uitgeslotenen aan bij het OCMW begin 2026. Levensverwachting: 82,15 jaar (2024).
BIFFF: waar de Brusselse cultuur onderdak vindt
Veertig jaar, vijf adressen, vier beleidsniveaus. Het BIFFF (44e editie, 3-18 april 2026) steunt op twee geconventioneerde kanalen: € 120.000/jaar FWB en € 250.000/jaar Stad Brussel via een ontwerp van meerjarige overeenkomst 2026-2028 (ter stemming in de Gemeenteraad van 20 april 2026, punt 62, verdeling 60/40 Kabinet Burgemeester/Cultuur). Zonder Nederlandstalig vangnet: de Engelse naam beschermt de programmering, maar geen Vlaamse politieke peter zal het festival verdedigen als de gewestelijke besparingen toeslaan. Balans 44e editie: 60.000 toeschouwers (+30 %), record sinds de terugkeer naar de Heizel na COVID.
VT in Brussel: een federaal statuut, een extreme regionale realiteit
Het statuut VT (Verhoogde Tegemoetkoming, in het Frans BIM) is een federale bevoegdheid die wordt beheerd door het RIZIV en de ziekenfondsen. In Brussel geniet ongeveer 30 % van de bevolking dit statuut, tegenover 25 % in Wallonië en 15 % in Vlaanderen. Eén op de drie minderjarige Brusselaars (33 %) had dit statuut in januari 2021, met een gemeentelijk gradient van 1 op 5 (Sint-Jans-Molenbeek 48 %, Sint-Pieters-Woluwe 9 %). In 2025-2026 vallen twee federale dynamieken samen op het Brussels Gewest: het einde van de werkloosheidsuitkeringen voor langdurig werklozen duwt automatisch richting leefloon en automatische VT, terwijl een wetsvoorstel ingediend op 31 maart 2026 de toegangscriteria wil verstrengen. Brussel, dat de meest blootgestelde groepen concentreert, is het gewest waar deze dubbele schok het hardst toeslaat.
De Brusselse commissaris voor Europa: waarvoor diende een post die verdwijnt
Opgericht in 2014, houdt het gewestelijk commissariaat voor Europa en de Internationale Organisaties op te bestaan op 1 juli 2026: zijn opdrachten en zijn medewerkers worden overgenomen door Brussel Internationaal in het kader van de hervorming van de vier pijlers. De regering stelt dat alle taken behouden blijven. Wat hier op het spel staat, is niet de sluiting van een burgerloket, maar de bestendigheid van een politieke toegang op hoog niveau tot de Europese instellingen en de NAVO.
Datacenters en AI: impact op het Brusselse energiesysteem
Belgische datacenters verbruiken 3,2 TWh elektriciteit (4% van het nationaal totaal, 2x het Europees gemiddelde). Met KevlinX BRU01 operationeel in Neder-Over-Heembeek sinds januari 2026 is het Brussels Hoofdstedelijk Gewest rechtstreeks betrokken. Projecties wijzen op 7 tot 15,5 TWh in 2035.
Leerplichtonderwijs in Brussel: de impact van de besparingen FWB en Vlaamse Gemeenschap
92 % van de Brusselse kinderen van 3-17 jaar gaat naar een school van de Gemeenschappen (overwegend FWB, ongeveer een vijfde in de Vlaamse Gemeenschap). Deze twee bevoegdheidsniveaus — waarop het Gewest geen enkele greep heeft — leggen in 2026 gelijktijdige besparingen op: 86,7 M EUR in het Franstalig leerplichtonderwijs en 63,5 M EUR in het Vlaams secundair (neerwaarts herzien op 15 maart). De staking van 9 april 2026 illustreert een sociale crisis die zich in de muren van de Brusselse scholen installeert.
Faillissementen in Brussel: stand van zaken, sectoren en gewestelijke maatregelen
In 2025 werden 2 208 ondernemingen failliet verklaard in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest (+13,2 % op jaarbasis). Bouw, horeca en transport zijn de zwaarst getroffen sectoren. Het Gewest beschikt over begeleidingsmechanismen (CEd, hub.brussels, GRP), maar hun capaciteit ten opzichte van de omvang van het fenomeen blijft te documenteren.
Fusie van politiezones: van 6 naar 1, stemming voor de zomer van 2026
De wet die de 6 Brusselse politiezones samenvoegt tot één zone is op 13 mei 2026 aangenomen in plenaire vergadering van de Kamer. Uitvoering vóór 1 januari 2028. Brulocalis (19 gemeenten) kondigt een collectief beroep aan bij het Grondwettelijk Hof, samen met 4 individuele burgemeesters.
Good Move: nieuw gewestelijk plan volgt op
Het akkoord van februari 2026 voorziet dat een nieuw Gewestelijk Mobiliteitsplan Good Move zal opvolgen, met kleinere mazen gericht op schoolzones en een fundamentele herziening gericht op verkeersveiligheid en leefkwaliteit.
LEZ: behouden met jaarlijkse pas en verlaagde boetes
Op 11 juni 2026 keurde de regering in eerste lezing twee scenario's goed voor een LEZ-vrijstelling voor begunstigden van de verhoogde tegemoetkoming (BIM), die naar de Raad van State zijn gestuurd. De boetes van 350 EUR treden op 1 juli 2026 in werking voor Euro 5-diesels en Euro 2-benzines (13 000+ betrokken voertuigen). De globale hervorming (jaarpas 350 EUR) blijft voorzien voor 2027.
Deelmobiliteit in Brussel: steps, fietsen, taxi's en de strijd om de concessies
Op 11 juni 2026 heeft de Brusselse regering beslist om elektrische deelsteps te verbieden vanaf 1 januari 2027 — het einde van een markt van ongeveer 9 200 voertuigen, uitgebaat door Bolt en Dott, waarvan de vergunningen eind 2026 aflopen. De Villo!-concessie (360 stations, JCDecaux) loopt af in september 2026 zonder dat er een opvolger is aangeduid. De taxi's zetten een transitie naar nuluitstoot voort die is uitgesteld tot 2027.
PFAS in Brussel: bodem- en waterverontreiniging
82 verontreinigde percelen geïdentificeerd in het Brussels Gewest, en ongeveer 3.500 mogelijk verontreinigde sites geïnventariseerd. De Sicli-site in Ukkel vertoont waarden tot 1.058× de norm (31 PFAS-verbindingen in de bodem, 20 in het grondwater). TFA overschrijdt de EU-norm 'totaal PFAS' (500 ng/L, van kracht sinds januari 2026) in alle 6 drinkwaterreservoirs. Historisch 3M-proces in België (1.400 inwoners, 28M EUR), verwezen naar 24 november 2026. De Raad voor het Leefmilieu vraagt een geïntegreerd kader.
Veiligheidsplan: drugscommissaris, 10M EUR stations en fusie van de politiezones
Het akkoord van februari 2026 voorziet in een geïntegreerd gewestelijk veiligheidsplan, een gewestelijk drugscommissaris, 10M EUR voor de beveiliging van het Zuid- en Noordstation, en de interconnectie van de camerabewakingssystemen. Tegelijkertijd draagt de federale regering de fusie van de 6 Brusselse politiezones tot één enkele zone (6 500 agenten, 55M EUR over 5 jaar, inwerkingtreding 2027).
De opwarming van Brussel: een stad die sneller opwarmt dan ze zich aanpast
Brussel ondergaat een versnellende opwarming (stedelijk hitte-eiland tot 10 °C 's nachts in extreme omstandigheden) en draagt marginaal bij via emissies, terwijl de aanpassing trager verloopt dan het risico: het aanpassingsluik van het gewestelijk plan heeft geen duidelijk geïdentificeerd budget, de verantwoordelijkheid is verdeeld over vijf bestuursniveaus, en sommige inrichtingen worden bekritiseerd om hun sterke verharding. Parapludossier (versie 1, kern).
Hervorming van het gewestelijk bestuur: van 25 entiteiten naar 4 pijlers
De Brusselse regering kondigt een administratieve 'Big Bang' aan: herstructurering van ~25 gewestelijke entiteiten naar 4 pijlers, verlengd aanwervingsmoratorium, doelstelling van 250-300M EUR aan besparingen tegen 2029. Eerste fusie bevestigd: perspective.brussels + urban.brussels in 2026.
Economische transitie: Shifting Economy, labels en duurzaamheidsrapportage
De Shifting Economy stelt als doel tegen 2030 uitsluitend steun te verlenen aan voorbeeldige bedrijven, maar slechts 188 van de 118.000 (0,16 %) zijn Ecodynamisch gelabeld. De Omnibus I-richtlijn (EU 2026/470, van kracht sinds 18 maart 2026) verkleint het CSRD-toepassingsgebied met ongeveer 80 %. Het exemplariteitsmechanisme verhoogt de gewestelijke premies met 2,5 % tot 45 % sinds maart 2024. België telt 142 B Corps (april 2026), waarvan een zestigtal in Brussel.
Ouderen in Brussel: huisvesting, autonomie en gegevens
Brussel telt ongeveer 163.000 personen van 65 jaar en ouder (13 % van de bevolking). Iriscare financiert 211 instellingen voor ouderen (541M EUR in 2024). De DPR vermeldt thuiszorg en mantelzorgers, zonder specifiek budget of cijfermatige doelstelling.
BGHM: 1 000+ sociale woningen en financiële consolidatie
Het akkoord van februari 2026 voorziet in de financiële consolidatie van de BGHM en de bouw van meer dan 1 000 sociale woningen tijdens de legislatuur (400M EUR). De wachtlijst telt meer dan 62 000 gezinnen.
Overvliegen van Brussel: 40 jaar conflict, 450 000 omwonenden
Brussels Airport: 204 147 vluchten/jaar, 24,4M passagiers (2025). Route Crucke (96 % overtredingen) + baan 01 (nachtgebruik +252 %). De Staat 5 keer veroordeeld, 25M EUR aan cumulatieve boetes. Koekelberg, Sint-Jans-Molenbeek, Jette in rechte + 5 Vlaamse gemeenten. Ultrafijne deeltjes gemeten tot 7 km. Federaal-Vlaams protocol ondertekend (dec. 2025).
Dienstencheques en sociale economie: 13 Brusselse organisaties in gevaar
Een uitvoeringsbesluit van 2024 verbiedt de combinatie van dienstencheques en werkgelegenheidssteun voor invoegeconomie. De toepassing ervan in 2026 door Laurent Hublet en een aanbestedingsoproep ESMI 2027 gepresenteerd op 21 mei bedreigen 735 banen (347 volgens zijn kabinet) in 13 organisaties — 6 verenigingen (waarvan 5 ALE's) en 4 sociale ondernemingen die rechtstreeks met faillissement worden bedreigd, voor 95% vrouwen met een laag kwalificatieniveau. Op 3 juni 2026 kondigt het kabinet een overgangsperiode van vijf jaar (2027-2032) aan via een open lastgeving tot 10 juli: 14 structuren kunnen kandideren om werkgelegenheidssteun te behouden, 400 bedreigde banen volgens de regering, budget 19 M€.
De vicegouverneur van Brussel: de miskende hoeder van de taalwetten
Brussel heeft een « vicegouverneur » maar geen gouverneur meer. Benoemd door het Gewest op eensluidend advies van de federale overheid, heeft hij één opdracht: toezien op de naleving van de taalwetten in de 19 gemeenten en hun OCMW's. Hij kan een niet-conforme benoeming schorsen, maar niet vernietigen — zodat in 2024 amper 15,4 % van de gecontroleerde dossiers conform was en de gemeenten bijna altijd herbevestigen. Een discrete post, met 4 ambtenaren, waarvan de werkelijke rol vragen oproept.
Vivaqua: financiële consolidatie aangekondigd
Op 11 juni 2026 nam de Brusselse regering de principebeslissing om 180 miljoen EUR in Vivaqua te injecteren: het Gewest wordt aandeelhouder voor 49 % en treedt voor het eerst toe tot de raad van bestuur. Hydria draagt vijf stormbekkens en 40 km collectoren over aan Vivaqua. Het meerjarig investeringsplan (~1,3 miljard EUR) voor de vernieuwing van het netwerk kan worden hervat.
Metro 3: project 10 jaar bevroren, vervanging door tram
Het akkoord van februari 2026 schort het project Metro 3 zoals voorzien (verlenging Albert — Bordet, ~5,2 Mrd EUR) voor 10 jaar op. Het traject Noord–Bordet wordt bevroren en vervangen door een tram die de lus van het bestaande netwerk vervolledigt.
Kinderopvang in Brussel: crèches, wachtlijsten en drievoudige institutionele bevoegdheid
In Brussel varieert de dekkingsgraad voor crècheplaatsen van 16 % in Anderlecht tot 67 % in Etterbeek. Drie overheden delen de bevoegdheid: de ONE (Franse Gemeenschap), Opgroeien (Vlaamse Gemeenschap) en Iriscare (GGC). Het FWB-programmadecreet, aangenomen op 5 juni 2026, bekrachtigt 74 M EUR aan besparingen op de kinderopvang, waaronder de afschaffing van het MILAC-systeem dat de omkadering moest verbeteren, gedeeltelijk gecompenseerd door een ONE-noodfonds van 43 M EUR.
Ontbreekt er een dossier?
Stel een Brussels dossier voor dat we zouden moeten volgen.