Vivaqua: financiële consolidatie aangekondigd

Regeringsakkoord: wat verandert er

Het akkoord van 12 februari 2026 voorziet in de financiële consolidatie van Vivaqua met nu bekende modaliteiten:

• Herkapitalisatie van 180M EUR — het Gewest neemt een participatie van 49,99% in het kapitaal van Vivaqua
• Integratie van Hydria (waterrecyclage) binnen Vivaqua
• De regering voorziet daarnaast in 30 miljoen EUR begeleidingsmiddelen voor de waterfusie
• Besparingsdoelstellingen: 18M EUR tegen 2029 (Vivaqua) + 32M EUR (Hydria)
• Een deconsolidatiefonds wordt opgericht om de schuld van Vivaqua uit de gewestbegroting te halen

Het einde van de lopende zaken maakt het mogelijk om het meerjarig investeringsplan en de tariefbeslissingen die sinds juni 2024 in de wacht stonden, te deblokkeren.

Tariefverhoging en kritiek van de regulator (februari 2026)

Op 1 januari 2026 zijn de watertarieven in Brussel met 12,5% gestegen, ofwel ongeveer 1,70 EUR/maand per persoon volgens Vivaqua. De schuld van de intercommunale bedraagt ongeveer 1 miljard EUR.

De Brusselse regulator BRUGEL publiceerde een kritische analyse van het beheer van Vivaqua:

• 73M EUR aan onbetaalde facturen — het bedrag aan niet-geïnde vorderingen bij consumenten
• 35M EUR aan afgewezen kosten — uitgaven die door de regulator als niet gerechtvaardigd worden beschouwd en uit de tariefberekening zijn uitgesloten
• BRUGEL hekelt een gebrekkig beheer dat bijdraagt tot de tariefdruk op de huishoudens

De tariefverhoging komt op een moment dat de nieuwe regering de herkapitalisatie van 180M EUR en de oprichting van een deconsolidatiefonds heeft aangekondigd om de schuld uit de gewestbegroting te halen.

Reeks rioolinstortingen (februari 2026)

Begin februari 2026 bracht een reeks rioolinstortingen de kritieke toestand van het netwerk aan het licht:

• Rogierstraat: instorting half januari, trams 25 en 62 twee weken onderbroken
• Churchilllaan (Ukkel): tram 7 onderbroken op 5 februari
• Plaskylaan: verzakking op 15 januari
• Tramlijnen 81 en 92 eveneens getroffen

Vivaqua verklaarde: "Het rioolnetwerk is in slechte staat." Van de 1 900 km netwerk heeft 220 km dringende renovatie nodig, met een geschatte behoefte van 70M EUR per jaar. 85% van de schuld van Vivaqua (meer dan 1 miljard EUR) is afkomstig van rioolrenovatiecontracten.

Rioleringsnetwerk en overstorten

Volgens het advies van IEB (november 2025) vertoont het Brusselse rioleringsnetwerk structurele zwakheden:

• Overstorten: bij hevige neerslag wordt ongeveer 10 Mm³/jaar aan gemengd water (regen + afvalwater) rechtstreeks geloosd in het Kanaal en de Zenne
• Parasitair water: van de 62 Mm³/jaar die in de waterzuiveringsinstallaties (RWZI) worden behandeld, bestaat ongeveer de helft uit regenwater en helder parasitair water — een kostbare overbelasting van het systeem
• 15 % van het afvalwater dat in Brussel wordt gezuiverd, is afkomstig uit Vlaanderen — de interregionale akkoorden hierover missen transparantie volgens IEB
• 20 % van de waterprijs dekt diensten van algemeen belang (overstromingsbestrijding, opvang helder water) die volgens IEB niet op de factuur van de huishoudens mogen wegen
• De relatie tussen Vivaqua en Hydria wordt door IEB als « onduidelijk » bestempeld: de verdeling van bevoegdheden en verantwoordelijkheden moet worden verduidelijkt in het WBP 2028-2033

Bron: IEB, advies over de toekomstige uitdagingen van het Brusselse waterbeleid, 14 november 2025.

Sociaal tarief en waterkwetsbaarheid

Het advies van IEB kaart de kwestie van de toegang tot water voor kwetsbare huishoudens aan:

• Sociaal tarief: personen met het BIM-statuut (begunstigde van de verhoogde tegemoetkoming) krijgen een korting van 55 EUR/huishouden/jaar + 50 EUR/persoon ten laste/jaar, maar moeten een aanvraag voor sociale tussenkomst indienen bij het OCMW — een mechanisme dat leidt tot massaal niet-gebruik (vorm van « sociale degradatie »)
• Sociaal Fonds voor Water: gefinancierd door een bijdrage van 0,005 EUR/liter op de factuur, ofwel 2,5 M EUR/jaar verdeeld over de OCMW's — dit fonds dient ook om onbetaalde rekeningen te dekken, wat de sociale bestemming ondermijnt
• IEB vraagt een forfaitair en automatisch tarief naar Vlaams model, zonder verplichte omweg via het OCMW
• 31 % van de Brusselaars leeft onder de armoedegrens (Xavier May, Belgisch Observatorium voor Ongelijkheden, april 2024)
• Verbod op waterafsluitingen: ontbreekt in het consultatiedocument van het WBP 2028-2033, IEB vraagt het behoud en de formele verankering ervan

Bron: IEB, advies over de toekomstige uitdagingen van het Brusselse waterbeleid, 14 november 2025.

Overgeërfde context

Vivaqua is de Brusselse intercommunale belast met de productie en distributie van drinkwater en de inzameling van afvalwater. Haar leidingennetwerk, met een lengte van meer dan 4 200 km, is grotendeels verouderd — sommige leidingen dateren uit de 19e eeuw.

De operator had een ambitieus meerjarig investeringsplan opgesteld om het netwerk geleidelijk te vernieuwen, de weerbaarheid tegen extreme weersomstandigheden te verbeteren en het waterverlies te verminderen.

Wat geblokkeerd was (juni 2024 — februari 2026)

• De goedkeuring van het meerjarig investeringsplan
• De tariefverhogingen die nodig zijn voor de financiering van de werken
• De arbitrage over prioriteiten tussen vernieuwing van het netwerk en nieuwe infrastructuur
• De gewestelijke waarborgen op de leningen van Vivaqua

Het lopend onderhoud ging door, maar de vernieuwingsinvesteringen werden uitgesteld, waardoor de veroudering van het netwerk verergerde.

Op te volgen aandachtspunten

• Volksgezondheid: een verouderend netwerk verhoogt het risico op besmetting
• Waterverlies: de lekken in het netwerk vormen een aanzienlijke verspilling van de grondstof
• Klimaatbestendigheid: de infrastructuur voor de afvoer van regenwater is ontoereikend voor de steeds frequentere episodes van hevige neerslag
• Tarifering: de financiële consolidatie kan tariefaanpassingen voor de consumenten met zich meebrengen

Herkapitalisatie 180 M€ via opheffing van de gemeentelijke waterdotatie (18 mei 2026)

Eind april 2026 kondigt Brussel Plaatselijke Besturen aan de 19 Brusselse gemeenten aan dat de dotatie « water » — jaarlijkse gewestelijke dotatie ter compensatie van de gemeentelijke lasten verbonden aan de waterdistributie en de afvalwaterinzameling — niet zal worden uitgekeerd in 2026, en dat de gewestregering het Parlement zal voorstellen de ordonnantie op te heffen die ze instelt. De enveloppe van 15,7 miljoen EUR/jaar wordt hertoegewezen aan de herkapitalisatie van Vivaqua, ten belope van 180 miljoen EUR aangekondigd (kabinet minister van Plaatselijke Besturen).

Lezing voor het Vivaqua-dossier: de herkapitalisatie materialiseert de « financiële consolidatie » uit het regeerakkoord van februari 2026. Ze laat toe het meerjarig investeringsplan (~1,3 miljard EUR over lange duur) opnieuw op te starten tegenover een verouderend netwerk en de wegen-instortingen van 2025-2026. Politieke kost: −15,7 M€/jaar voor de gemeenten — voornamelijk verdeeld over Brussel-Stad (2,7 M€), Schaarbeek (1,5 M€), Anderlecht/Elsene/Sint-Jans-Molenbeek/Ukkel (> 1 M€ elk). De parlementaire fractieleidster PTB spreekt van een « koude douche » en waarschuwt voor de gevolgen voor de diensten aan de bevolking. Vervolg te volgen: effectieve investeringsbaan van Vivaqua en eventuele tariefaanpassing.

Zie ook: kaart institutional (sectie waterdotatie) en kaart mobility (sectie werken Vivaqua + MIVB Evere).

Bron: La DH Brussel — 16 M€ minder voor de gemeenten (18 mei 2026). Betrouwbaarheid: official.

Het Gewest aandeelhouder voor 49 %: principebeslissing (11 juni 2026)

Op 11 juni 2026 nam de Brusselse ministerraad de principebeslissing om 180 miljoen EUR kapitaal in Vivaqua te injecteren. Het Gewest wordt daarmee aandeelhouder voor 49 % van de intercommunale — tot dusver in handen van de gemeenten — en verkrijgt voor het eerst een zetel in de raad van bestuur, en dus rechtstreekse inkijk in het beheer dat BRUGEL in februari 2026 op de korrel nam.

De regering stelt de operatie voor als een toenadering tot het model van de andere Gewesten: De Watergroep in Vlaanderen en de SWDE in Wallonië, twee watermaatschappijen met gewestelijke participatie. De staatssecretaris voor Klimaat zegt « betaalbare facturen te willen verzoenen met de dringende investeringen » in het rioleringsnetwerk; de voorzitter van Vivaqua erkent dat de uitdagingen « groot » zijn, vooral voor de riolen.

Aanvullende beslissing ter verduidelijking van de rollen: Hydria draagt vijf stormbekkens en 40 km collectoren over aan Vivaqua. Hydria concentreert zich voortaan op de zuivering van het afvalwater; Vivaqua staat, naast de productie en distributie van drinkwater, in voor het beheer van alle stormbekkens en het volledige rioleringsnetwerk.

Deze beslissing concretiseert de op 18 mei 2026 aangekondigde herkapitalisatie (onder meer gefinancierd door de opheffing van de dotatie « water » aan de gemeenten, zie vorige sectie) en het engagement van « financiële consolidatie » uit het regeerakkoord van februari 2026.

Bronnen: BX1, BRUZZ, RTBF (12 juni 2026). Betrouwbaarheid: unconfirmed (principebeslissing gecommuniceerd door de regering, teksten niet gepubliceerd).

Evere: werken Vivaqua + MIVB blokkeren een wijk (19 mei 2026)

Volgens BX1 (19 mei 2026) blokkeren gezamenlijke werken Vivaqua + MIVB in Evere sinds meerdere weken de toegang tot een hele wijk, met een zware impact op de plaatselijke handelaars. Concreet geval van de onderlinge afhankelijkheid van werven (leidingen + wegen + tram) op een verouderend netwerk. Te lezen in samenhang met de op 18 mei aangekondigde herkapitalisatie van 180 M€.

Bron: BX1 — Evere: werken Vivaqua en MIVB blokkeren een wijk (19 mei 2026). Betrouwbaarheid: official.