Datacenters en AI: impact op het Brusselse energiesysteem

Kerngegevens

• 3,2 TWh : elektriciteitsverbruik van Belgische datacenters in 2023, ofwel 4% van het nationaal elektriciteitsverbruik en tweemaal het Europees gemiddelde
• 7 tot 15,5 TWh : projectie voor 2035 (BCG, lage en hoge scenario's), ofwel 5 tot meer dan 10% van het nationaal verbruik
• 4,6 TWh : jaarlijks elektriciteitsverbruik van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest (ter vergelijking)
• 32 MW : doelcapaciteit van KevlinX BRU01, het eerste grote datacenter in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest (operationeel sinds januari 2026)
• x9 : vernegenvoudiging van aansluitingsaanvragen voor datacenters bij Elia sinds 2022
• 6 datacenters in het Brussels Gewest en 12 in de rand (RTBF, augustus 2026) : BRU01 is het grootste, niet het enige
• ~4 % : aandeel van de mondiale digitale sector in de broeikasgasuitstoot (risico +60 % tegen 2050) — waartegenover het Gewest een beleid van verantwoord digitaal ontwikkelt (Paradigm)

Vermelding in de GBV

De Gewestelijke Beleidsverklaring van 13 februari 2026 bevat geen specifieke verwijzing naar datacenters. De digitale transitie en de energie-klimaatstrategie worden er afzonderlijk behandeld, zonder vermelding van de groeiende energetische impact van de digitale sector.

Op federaal niveau zal het Elia-netwerkontwikkelingsplan 2028-2038 expliciet ingaan op de vraag van datacenters. De federale minister van Energie zal de goedkeuring van dit plan opvolgen.

Mondiale context

Het Internationaal Energieagentschap (IEA) schat dat de mondiale datacenters in 2024 ongeveer 415 TWh hebben verbruikt, ofwel 1,5% van het wereldwijde elektriciteitsverbruik. Dit cijfer kan in 2030 oplopen tot 945 TWh (centraal scenario), het equivalent van het jaarlijkse verbruik van Japan.

Artificiële intelligentie vertegenwoordigt in 2024 ongeveer 15% van het verbruik van datacenters. Dit aandeel kan tegen 2030 oplopen tot 35 tot 50%. Er heeft zich een omslag voorgedaan: inferentie (het dagelijks gebruik van modellen) verbruikt nu 60 tot 70% van de AI-energie, tegenover 20 tot 30% voor de training. Het zijn de zoekopdrachten van miljoenen gebruikers die het energiesysteem belasten, meer dan de bouw van de modellen zelf.

België: een snel groeiende hub

België onderscheidt zich door een datacenterverbruik van 4% van het nationaal elektriciteitsverbruik, ofwel tweemaal het Europees gemiddelde (ongeveer 2%). De verzadiging van de historische hubs (Frankfurt, Londen, Amsterdam, Parijs, Dublin) leidt tot een heroriëntering van investeringen naar België.

De BDIA (Belgian Digital Infrastructure Association) telt ongeveer 35 operationele datacenters en 4 tot 5 in aanbouw, met een colocatiecapaciteit van 93 MW in ongeveer 50 installaties. De investering in de Belgische datacentermarkt wordt geschat op 1,83 miljard USD in 2024, geprojecteerd op 3,10 miljard USD in 2030.

Hyperscaler-investeringen in België

Azure Belgium Central is operationeel sinds november 2025. De Google-site in Farciennes (ongeveer 1 Mrd EUR) zal een warmteterugwinningssysteem integreren via het Igretec-netwerk.

BRU01: eerste groot datacenter in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest

KevlinX BRU01 is operationeel sinds januari 2026 op de Galilei-site van citydev.brussels, Antoon Van Oss-laan in Neder-Over-Heembeek (1120 Brussel).

Verbruiksschatting: bij 32 MW en een bezettingsgraad van 60% zou BRU01 ongeveer 168 GWh/jaar verbruiken, ofwel ongeveer 3,7% van het elektriciteitsverbruik van het BHG en het equivalent van ongeveer 82 500 Brusselse huishoudens (basis 2 036 kWh/jaar per huishouden, Energuide). Dit cijfer is een BGM-schatting; het werkelijke verbruik zal afhangen van de effectieve bezetting.

Impact op het elektriciteitsnet

De aansluitingsaanvragen voor datacenters bij Elia zijn vernegenvouldigd sinds 2022. De gereserveerde capaciteit voor 2034 overschrijdt het dubbele van de 8 TWh die voorzien zijn in het netwerkontwikkelingsplan. Elia stelt voor:

• Een specifieke categorie "datacenter" met capaciteitsplafonds
• Flexibele aansluitingen (onderbrekingen mogelijk bij congestiepiekperiodes)
• Doelstelling: voorkomen dat datacenters andere industriële gebruikers verdringen

Elia publiceerde op 17 maart 2026 een aansluitcapaciteitskaart van het net (bijgewerkt op 9 april 2026), waarmee de nog aansluitbare zones kunnen worden gelokaliseerd. De netbeheerder is bovendien van plan zijn investeringen in Wallonië te verviervoudigen tegen 2030 (ongeveer 2,6 miljard EUR over 2026-2030). Het federale ontwikkelingsplan 2028-2038, opgesteld met de Gewesten, zal expliciet ingaan op de datacentervraag.

De Brusselse regulator documenteerde het risico al in oktober 2025. In zijn advies 408 over het elektriciteitsontwikkelingsplan van Sibelga 2026-2030 vermeldt BRUGEL uitdrukkelijk de mogelijke komst van energie-intensieve datacenters in een context van sterk stijgende capaciteitsvraag voor artificiële intelligentie. De regulator trekt daar een rechtstreekse conclusie uit: de groeiende druk op de beschikbare capaciteit stroomopwaarts van het distributienet van Sibelga kan rechtstreeks gevolgen hebben voor het vermogen dat op de leveringspunten ter beschikking wordt gesteld. BRUGEL kondigt aan na te denken over regulatoire instrumenten, waaronder de flexibele aansluiting, en vraagt een « aandachtig en transparant » onderzoek van de manier waarop de beschikbare reserve wordt verdeeld over leveringspunten die door meerdere operatoren en klanten worden gedeeld.

Op 6 augustus 2026 bracht de RTBF cijfers naar buiten: 6 datacenters in het Brussels Gewest en 12 in de rand, samen goed voor een verbruik dat overeenkomt met dat van enkele honderdduizenden huishoudens. Sibelga kondigt 600 miljoen EUR investeringen aan over 2026-2030 en acht de situatie op korte termijn beheersbaar voor huishoudens en bedrijven. Het aandachtspunt ligt bij de middenspanning: datacenters sluiten rechtstreeks aan op het hoogspanningsnet, wat de capaciteit kan beperken die stroomafwaarts overblijft voor bewoners en kmo’s. BRUGEL vraagt een versterkte coördinatie tussen het gewestelijke en het federale niveau.

Op federaal niveau nam de CREG op 29 januari 2026 beslissing (B)3027 aan, die de gedragscode wijzigt en de aansluitingsprocedures voor het transmissienet hervormt om te antwoorden op de toevloed van aanvragen en de toegenomen druk op de netcapaciteit: geherstructureerde processtappen, bindende termijnen per stap, strikter omschreven voorafgaande studies en go/no-go-beslissing. De beslissing trad in werking op 9 maart 2026.

De Europese Centrale Bank stelt vast dat "nationale elektriciteitsmarkten kwetsbaarder zijn voor AI-gerelateerde druk dan gasmarkten" (economisch bulletin 2/2025). België, dat een deel van zijn elektriciteit invoert, is bijzonder kwetsbaar. De Belgische elektriciteitsmix bestond voor 29,8% uit hernieuwbare energie in 2024 (Elia).

Verbruik per AI-zoekopdracht

Een standaard GPT-4o-zoekopdracht (ongeveer 0,3 Wh) staat gelijk aan ongeveer 9 seconden televisie. Een GPT-5-zoekopdracht (ongeveer 18 Wh) staat gelijk aan ongeveer 1u20 televisie.

De efficiëntiewinsten zijn aanzienlijk: Google rapporteert 33 keer minder energie per Gemini-zoekopdracht in 12 maanden (en 44 keer minder in koolstofvoetafdruk). Maar deze winsten worden tenietgedaan door de explosie van het gebruiksvolume (paradox van Jevons).

Water en milieu

Het Google-datacenter in Saint-Ghislain verbruikt ongeveer 1,39 miljard liter industriewater per jaar (2022). De site maakt hoofdzakelijk gebruik van grijs water uit het industriekanaal voor koeling, niet van drinkwater. De nieuwe site in Farciennes zal luchtkoeling gebruiken (minder waterverbruik). Voor BRU01 in Brussel zijn geen waterverbruiksgegevens beschikbaar.

De Europese richtlijn inzake energie-efficiëntie (EED-richtlijn) verplicht datacenters met meer dan 500 kW IT-capaciteit sinds september 2024 tot jaarlijkse rapportage: PUE, waterverbruik, aandeel hernieuwbare energie, warmteterugwinning. De Europese Commissie publiceerde in 2026 de eerste geaggregeerde resultaten op EU-niveau (gegevens 2023-2024): 776 datacenters, 6,4 GW geïnstalleerde IT-capaciteit, 16,7 TWh verbruik en een gewogen gemiddelde PUE van 1,36. De uitsplitsing per land blijft beperkt en er is geen Brusselse opsplitsing beschikbaar; de volgende rapportagedeadline lag op 15 mei 2026 voor de gegevens van 2025. Een rating- en labelschema voor datacenters is in voorbereiding: een ontwerp van gedelegeerde verordening werd geregistreerd op 26 maart 2026 (oproep tot feedback geopend op 27 maart), en op 2 juli 2026 werd een herziene versie gepubliceerd. Op 27 augustus 2026 is de tekst niet aangenomen: hij moet nog de toetsing door de lidstaten en het Europees Parlement doorstaan. Hij voorziet in een score van A tot G op basis van de PUE (van ≤ 1,15 voor A tot > 1,90 voor G) en de WUE (van ≤ 0,10 tot > 1,00 liter per kWh), voor datacenters met minstens 500 kW geïnstalleerd IT-vermogen. Het eerste elektronische label is voorzien voor 15 augustus 2027 en de Commissie moet tegen 31 december 2028 verslag uitbrengen.

Het Climate Neutral Data Centre Pact (CNDCP) is een vrijwillig engagement dat streeft naar klimaatneutraliteit van Europese datacenters tegen 2030. De Belgische operator LCL is ondertekenaar.

Gewestelijk antwoord: verantwoord digitaal

Tegenover de groeiende milieuvoetafdruk van het digitale ontwikkelt het Gewest een beleid van verantwoord digitaal — soberheid, circulaire economie, inclusie — gecoördineerd door Paradigm (de gewestelijke digitale administratie, voorheen CIRB).

De vaststelling. Volgens het Gewest is de mondiale digitale infrastructuur goed voor ongeveer 4 % van de broeikasgasuitstoot, een aandeel dat zonder actie met 60 % zou kunnen stijgen tegen 2050.

De gewestelijke maatregelen.

• Verlenging van de levensduur van het materiaal: Paradigm bracht de gebruiksduur van zijn computers van 4 naar 6 jaar, wat de jaarlijkse voetafdruk met ongeveer 36 % verminderde. Veralgemeend naar alle Brusselse administraties zou dit ene gebaar zo'n 230 ton vermeden uitstoot per jaar betekenen.
• Reconditionering en circulaire economie: het project Recycle IT brengt de actoren van de IT-reconditionering in kaart; het Gewest steunt ook op ISIT-be (Belgisch Instituut voor Verantwoord Digitaal).
• Strategische kaders: een Handvest voor een Verantwoord Digitaal, een Plan voor Digitale Toe-eigening (luik inclusie / strijd tegen de digitale kloof) en de integratie van het digitale in het Gewestelijk Lucht-Klimaat-Energieplan (PACE, 2023).
• Burgersensibilisering: een Gids digitale ecogebaren (16 fiches) voor het grote publiek.

De blinde vlek. Dit soberheidsbeleid betreft in de eerste plaats het materiaal en de gebruiken van administraties en burgers. Het behandelt niet het elektriciteitsverbruik van de datacenters die in het Gewest gevestigd zijn (zie hierboven): de afstemming tussen de ambitie « AI-hoofdstad », de groei van de datacenters en de doelstelling van verantwoord digitaal ontbreekt in de gewestelijke plannen.

Bronnen: be.brussels — Verantwoord digitaal; Gids digitale ecogebaren (PDF). Vertrouwen: official (gewestelijke institutionele bron).

Bevoegdheidsverdeling

Op te volgen kwesties

• Elia-netwerkontwikkelingsplan 2028-2038: zal het capaciteitsplafonds voor datacenters bevatten? Welke toewijzing voor het BHG? (Aansluitcapaciteitskaart gepubliceerd in maart 2026; beslissing over plafonds verwacht 2026-2027)
• EED-rapportage: eerste geaggregeerde EU-resultaten gepubliceerd in 2026 (2023-2024); de Belgische en Brusselse uitsplitsing blijft onbeschikbaar; het ratingschema is op 27 augustus 2026 niet aangenomen, herziene versie gepubliceerd op 2 juli 2026, eerste label voorzien op 15 augustus 2027
• AI Factory Antenna: België werd geselecteerd als "Antenna" (en niet als volledig Factory) van het Europese AI Factories-programma. Het consortium BE-AIFA, gecoördineerd door imec, verenigt 23 partners uit de drie Gewesten en het federale niveau, met een budget van 10 miljoen EUR medegefinancierd door EuroHPC en de Belgische overheden, en een start begin 2026
• Fase 2 van BRU01: de milieuvergunning werd verleend op 8 juli 2026 en de stedenbouwkundige vergunning op 24 augustus 2026. Geen van beide documenteert publiek het beoogde elektrische vermogen; ze gaan over koeling en over het gebouw
• BRU01-bezetting: het werkelijke verbruik van BRU01 zal een sleutelindicator zijn voor de impact van datacenters op het Brusselse net
• Warmteterugwinning: het Google Farciennes-project (via Igretec) is een precedent. Het BHG heeft geen gelijkwaardige verplichting voor datacenters

Recente ontwikkelingen (maart-augustus 2026)

Bevriezing Innoviris (maart-april 2026): het belangrijkste gewestelijke onderzoeksfinancieringsorgaan ziet zijn budget teruggebracht van 39 naar 30 miljoen EUR (−20%) en bevriest alle nieuwe O&O-projecten in 2026 — geen nieuwe oproepen, alle loketten gesloten. Lopende overeenkomsten worden nagekomen en reeds ingediende aanvragen worden onderzocht voor een mogelijke financiering in 2027. Twee open brieven ondertekend door honderden onderzoekers (waaronder een gedragen door ongeveer 120 onderzoekers van de ULB en de VUB) hekelen een historische primeur. Het kabinet van de minister-president zegt voor 2027 middelen na te streven die « gelijkwaardig zijn aan die van 2026 ». Rechtstreekse impact op het Brusselse AI-ecosysteem, dat zijn belangrijkste gewestelijke loket verliest.

Burgermobilisatie (26 maart): tijdens een forum over AI in Brussel hekelden militanten het energieverbruik van het datacenter KevlinX BRU01 (Neder-Over-Heembeek, 32 MW), met de schatting dat het op volle capaciteit « evenveel elektriciteit als de stad Namen » zou verbruiken. Het door de pers als « discreet » omschreven evenement bracht de kloof aan het licht tussen de DPR-ambitie « AI-hoofdstad » en het ontbreken van een stedenbouwkundig en energetisch kader voor datacenters.

Europees EED-kader (maart-juni 2026): de Europese Commissie publiceerde de eerste geaggregeerde resultaten van de EED-rapportage (2023-2024) en opende op 27 maart een consultatie over een rating- en labelschema voor datacenters, waarvan de aanname rond 10 juni 2026 wordt verwacht (details in de sectie « Water en milieu »). Daarnaast publiceerde Elia zijn aansluitcapaciteitskaart van het net (17 maart 2026).

Fase 2 van BRU01: drie weigeringen, daarna twee vergunningen (december 2025 tot augustus 2026). De gewestelijke vergunningendatabank documenteert een opeenvolging die de pers niet heeft gebracht. Drie aanvragen over de « wijziging van het net van koelinstallaties in verband met de bouw van fase 2 van het datacenter en regularisatie van niet-aangegeven koelinstallaties » werden geweigerd: twee in klasse 1B, ingediend op 23 januari en 4 maart 2026 en geweigerd op 17 februari en 27 maart, en één in gemeentelijke klasse 2, ingediend op 16 april. Een vierde aanvraag, in gewestelijke klasse 2, werd ingediend op 21 april, onderworpen aan een openbaar onderzoek van 8 tot 22 juni 2026 en verleend op 8 juli 2026, geldig tot 12 februari 2035. Daarnaast werd een stedenbouwkundige vergunning, ingediend op 20 december 2025 voor de herinrichting van het datacenter en een conformstelling van de gevels, verleend op 24 augustus 2026: ze brengt de oppervlakte voor hoogtechnologische productieactiviteiten van 17.821 naar 18.013 m² en de kantooroppervlakte van 977 naar 1.042 m². De motieven van de drie weigeringen zijn niet openbaar en de beslissingsdocumenten staan niet online.

Het Brusselse net onder druk (6 augustus 2026). De RTBF maakte de bezorgdheid van BRUGEL over de netcapaciteit openbaar, die de regulator al had geformuleerd in zijn adviezen van oktober 2025 (zie « Impact op het elektriciteitsnet »). Er zijn zes datacenters geregistreerd in het Brussels Gewest en twaalf in de rand. Sibelga kondigt 600 miljoen EUR investeringen aan over 2026-2030 en acht de situatie op korte termijn beheersbaar.

Bronnen: BRUZZ (27 maart 2026), La DH (26 maart 2026), BX1 (7 april 2026), Europese Commissie (EED-ratingschema, 27 maart 2026), Elia (aansluitcapaciteit van het net, maart 2026), RTBF (6 augustus 2026), Openpermits, gewestelijke NOVA-databank (geraadpleegd op 27 augustus 2026), BRUGEL (adviezen 408 en 410 van 28 oktober 2025), CREG (beslissing B3027 van 29 januari 2026).

Wat de gegevens niet vertellen

• Geen geaggregeerde gegevens over datacenters in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest: noch energieverbruik, noch waterverbruik, noch sectorspecifieke werkgelegenheid
• Geen becijferde analyse van de impact van datacenters op de elektriciteitsprijzen voor Brusselse huishoudens en kmo's: BRUGEL documenteert het risico op congestie stroomopwaarts (adviezen 408 en 410 van 28 oktober 2025) maar publiceerde geen tariefevaluatie
• Gereserveerde capaciteit per cabine: noch Sibelga noch Elia publiceren de reeds gereserveerde capaciteit op het niveau van de Brusselse distributie. Die gegevens staan in het tienjarige verbruiksprognoseplan dat Elia en Sibelga samen opstellen en dat niet openbaar is; Elia publiceert wel, voor zijn eigen hoogspanningsnet, een aansluitcapaciteitskaart met de beschikbare en de gereserveerde capaciteit
• Vergunninghouders en vermogens: de gewestelijke vergunningendatabank publiceert het voorwerp, de klasse en de data van elk dossier, nooit de naam van de exploitant of het geïnstalleerde elektrische vermogen
• Geen stedenbouwkundig kader: datacenters zijn afwezig uit het Gewestelijk Plan voor Duurzame Ontwikkeling (GPDO) en er bestaat geen specifieke categorie in de Brusselse stedenbouwkundige planning
• Brussels Parlement: geen parlementaire vraag over datacenters aangetroffen in de online archieven (webzoekopdracht; Weblex niet geïndexeerd door zoekmachines)
• EED-uitsplitsing per land beperkt: de Commissie publiceerde geaggregeerde EU-resultaten (2023-2024), maar de Belgische en Brusselse detailgegevens blijven niet publiek toegankelijk
• Fiscaliteit: geen specifiek fiscaal regime voor datacenters in het BHG vastgesteld