Digitaal: digitale kloof en administratieve vereenvoudiging

AI in bedrijven: Brussel onder het Belgische gemiddelde, ondanks de ambitie van "AI-hoofdstad" (4 augustus 2026)

Volgens cijfers die het BISA, het Brussels Instituut voor Statistiek en Analyse, op 4 augustus 2026 publiceerde op basis van de ICT-enquête van Statbel, gebruikte in 2025 meer dan een kwart van de Brusselse ondernemingen met minstens twee werknemers ten minste één technologie voor artificiële intelligentie.

Het cijfer moet in twee richtingen worden gelezen. Brussel ligt boven het Europese gemiddelde, maar onder het Belgische gemiddelde, terwijl het Gewest de ambitie uitdraagt om hoofdstad van de artificiële intelligentie te worden, opgenomen in de GBV en uitgewerkt in de gewestelijke routekaart van 22 en 23 juni 2026.

De kloof tussen kleine en grote structuren is het opvallendste punt: zeventig procent bij de ondernemingen met meer dan 250 werknemers tegenover vijfentwintig procent bij die met 2 tot 9 werknemers. Het Brusselse economische weefsel bestaat evenwel overwegend uit zeer kleine ondernemingen. Ook de toepassingen verschillen: intern beheer, boekhouding, financiën, commerciële analyse en voorselectie van kandidaten in de kleine structuren, cyberveiligheid in de grote.

De voorselectie van kandidaten met AI valt onder de systemen die de Europese AI-verordening als hoogrisico klasseert, met specifieke verplichtingen inzake informatie en menselijk toezicht.

Bronnen: BRUZZ Economie (4 augustus 2026), met verwijzing naar het BISA op basis van de ICT-enquête van Statbel. Betrouwbaarheid: officieel voor de cijfers, geproduceerd door het gewestelijke statistiekinstituut op basis van een federale enquête; de vergelijking met het Belgische en Europese gemiddelde wordt overgenomen zoals gepubliceerd.

Engagementen uit de GBV

De Gewestelijke Beleidsverklaring behandelt de digitale transitie vanuit meerdere invalshoeken:

Digitale kloof

• Plan voor digitale inclusie — begeleiding van digitaal kwetsbare doelgroepen (ouderen, nieuwkomers, mensen in kwetsbare situaties)
• Openbare Digitale Ruimtes — behoud en versterking van het bestaande netwerk
• Digitale bemiddeling — opleiding van gemeenteambtenaren en maatschappelijk werkers

Administratieve vereenvoudiging

• Easy Brussels — digitaal uniek loket voor gewestelijke administratieve procedures
• IRISbox — onlineplatform voor administratieve procedures, te moderniseren en uit te breiden
• Only once-principe — burgers niet opnieuw om gegevens vragen die de overheid al kent

Smart city

• Paradigm (CIRB) — gewestelijk informaticacentrum, operator van de smart city-strategie
• Open data — uitbreiding van het gewestelijke open data-portaal
• Connectiviteit — wifi- en 5G-dekking in de openbare ruimte

Brussel als AI-hoofdstad

• Europese positionering — aantrekkelijkheid voor technologiebedrijven, in samenwerking met BeCentral en universiteiten
• AI in het bestuur — gerichte experimenten om overheidsdiensten te verbeteren

Ordonnantie Brussel Digitaal (25 januari 2024)

Het Brussels Gewest, de GGC en de COCOF hebben op 25 januari 2024 gezamenlijk een decreet en ordonnantie aangenomen die de digitale transitie van de Brusselse overheden kadert. De tekst is op 21 februari 2024 gepubliceerd in het Belgisch Staatsblad (nr. 2024000830) en is van toepassing op gewestelijke, gemeentelijke en intercommunale besturen en op de diensten van de Regering en het Parlement.

Door de tekst gewaarborgde burgerrechten

Het kader voorziet zes formele rechten:

• elke administratieve procedure online uitvoeren
• communicatie ontvangen via eBox met aangetekend karakter en vaste datum
• de digitale toestemming te allen tijde intrekken
• ondersteuning krijgen bij online procedures
• toegang tot offline-alternatieven: fysieke loketten, telefoon, post
• beschikken over aangepaste toegang (personen met een handicap) en aangepaste openingsuren

De tekst verplicht de besturen om « de middelen voor fysieke interactie te behouden of te ontwikkelen » — het gaat niet om een loutere optionele alternatieve oplossing maar om een formele verplichting. Het vermelde Europese referentiekader is eIDAS, de richtlijn webtoegankelijkheid en de verordening Single Digital Gateway.

Termijn voor naleving

• 6 maanden na inwerkingtreding voor elke nieuwe administratieve procedure
• 60 maanden voor de naleving van bestaande procedures

Verenigingsverzet en beroep tot nietigverklaring

De ordonnantie is het voorwerp van een aanhoudende betwisting sinds september 2022, onder meer gevoerd door Lire et Écrire Bruxelles, de MOC Bruxelles, het Gang des Vieux en Colère, fedabxl en een verzameling van 24+ actoren (verenigingen, koepels, vakbonden). Chronologie van de mobilisatie:

• 8 september 2022 — symbolische « reuzenwachtrij »
• 22-23 september 2022 — verenigingsvergadering, ~500 actoren
• december 2022 — betoging ~1 000 personen
• april-juni 2023 — lokale vergaderingen (Anderlecht, Molenbeek, Schaarbeek, Elsene)
• 10 oktober 2023 — 5ᵉ samenkomst Albertinaplein (~400 personen)
• 12 januari 2024 — parlementaire behandeling
• 2024 : indiening van een beroep tot nietigverklaring bij het Grondwettelijk Hof.
• 25 september 2025 : het Grondwettelijk Hof velt zijn arrest nr. 126/2025. Het beroep tot nietigverklaring wordt verworpen, maar het Hof preciseert dat de drie offline-kanalen (fysiek loket, telefoon, post) cumulatief en verplicht zijn, en dat een argument van « onevenredige last » niet kan worden ingeroepen om er één af te schaffen. Dit is de lezing die de organisator van de samenkomst van 23 april 2026 samenvat als « door het Grondwettelijk Hof geïnterpreteerde ordonnantie ».

De tegenstanders stellen dat de waarborgen van de tekst formeel maar niet dwingend zijn: geen sanctie bij afwezigheid van een loket, geen densiteitsnorm, geen begrotingsmiddelen voor het onderhoud van de offlinekanalen.

Cijfers over de digitale kloof (Barometer 2022)

De Barometer Digitale Inclusie van de Koning Boudewijnstichting (editie 2022, aangehaald door Lire et Écrire) stelt vast dat:

• 4 Brusselaars op 10 in een situatie van digitale kwetsbaarheid verkeren
• 1 Belg op 2 op nationale schaal
• 75 % van de laagopgeleide personen belangrijke digitale moeilijkheden ondervindt

De geactualiseerde gegevens van de Barometer 2024 tonen een lichte daling naar 36 % voor de Brusselse bevolking van 16-74 jaar (zie sectie Mini-Bru hierboven) — maar de concentratie op laagopgeleide, oudere en kwetsbare doelgroepen blijft massaal.

Samenkomst « L'humain d'abord ! » (23 april 2026)

Op donderdag 23 april 2026 van 10u tot 17u vond een samenkomst georganiseerd door Lire et Écrire Bruxelles plaats op het Fernand Cocqplein in Elsene (1050). Het publiek vermelde doel: « een grote druk uitoefenen op de 19 Brusselse gemeenten » zodat ze de ordonnantie naleven zoals door het Grondwettelijk Hof geïnterpreteerd. Het maakt deel uit van een mobilisatiecyclus gepland in de lente van 2026 (8 mei: oproep Coalition 8 Mai; 12 mei: nationale betoging op federaal niveau over pensioenen / Arizona, afzonderlijke kwestie).

Bronnen: Belgisch Staatsblad (21 februari 2024); be.brussels; Lire et Écrire; fedabxl; Lire et Ecrire, arrest van het Grondwettelijk Hof (26 september 2025). Betrouwbaarheid: official (juridisch kader, arrest van het Grondwettelijk Hof en Barometergegevens); unconfirmed (aantal deelnemers aan de samenkomst van 23 april 2026).

Belangrijke instellingen

• Paradigm (CIRB) — informaticacentrum voor het Brussels Hoofdstedelijk Gewest, technische operator
• Easy Brussels — agentschap voor administratieve vereenvoudiging
• IRISbox — platform voor onlinediensten

Fysieke infrastructuur: datacenters

De ambitie 'AI-hoofdstad' steunt op een groeiende fysieke infrastructuur. Het datacenter KevlinX BRU01 (Neder-Over-Heembeek, 32 MW, ~150 banen) is operationeel sinds januari 2026 op het grondgebied van het Gewest. Het elektriciteitsverbruik van datacenters in België wordt geschat op 3,2 TWh (4 % van de nationale elektriciteit), met projecties van 7 tot 15,5 TWh tegen 2035. Datacenters zijn afwezig in het GPDO en er is geen specifieke stedenbouwkundige categorie.

Bron: KevlinX, Elia, DPR 2026.

Structurele gegevens: Mini-Bru BISA 2026

De Mini-Bru 2026 positioneert Brussel aan de top van het digitale in België:

Brussel kent het hoogste percentage gevorderde digitale vaardigheden van het land en de sterkste digitale intensiteit bij kmo's, ondersteund door een ecosysteem van 28 111 ICT-banen.

Het gewestelijke O&O bereikt 2 532,9 M EUR (2,45 % van het bbp), met 15 367 onderzoekers (VTE) waarvan 71,9 % in de privésector.

Bron: BISA Mini-Bru 2026 (Statbel, Eurostat, Belspo, gegevens 2023-2025).

Innoviris bevriest alle nieuwe O&O-projecten (maart 2026)

Het gewestelijk onderzoeks- en innovatiefonds Innoviris heeft aangekondigd geen enkele oproep tot indiening van projecten te lanceren in 2026. Het budget van Innoviris daalt van 39 M EUR (2025) naar 30 M EUR (2026), een vermindering van ongeveer 23 %.

Lopende projecten uit 2025 worden voortgezet. Ingediende dossiers kunnen in 2027 in aanmerking komen, onder voorbehoud van middelen. Ongeveer 120 onderzoekers van de Brusselse universiteiten (VUB, ULB, UCLouvain, Ichec) ondertekenden een open brief in Le Soir om de besparing aan te klagen.

Impact op de digitale sector:

• De bevriezing treft rechtstreeks de digitale innovatieprojecten die Innoviris financierde in partnerschap met Brusselse universiteiten en kmo's
• De GBV-ambitie om Brussel als « AI-hoofdstad » te positioneren wordt ondergraven door het wegvallen van de publieke O&O-hefboom, althans zolang geen nieuw geld vrijkomt
• Het gewestelijke O&O-budget (2 532,9 M EUR, 2,45 % van het bbp) lag al onder het Europese streefcijfer van 3 %
• De privésector vertegenwoordigt 71,9 % van de onderzoekers: zonder publieke cofinanciering verliezen gemengde projecten (publiek-privaat) hun bestaansrecht

De maatregel past in de bredere besparingscontext: Hub.brussels (internationaal netwerk −⅔), Visit Brussels (subsidies 22→8M EUR), federale btw-verhoging. Het Brusselse innovatie-ecosysteem wordt van vier zijden getroffen. Op 20 juli 2026 was er nog geen opheffing van de bevriezing aangekondigd.

Bronnen: BX1 (7 april 2026); BRUZZ (27 maart 2026).

Brussel als AI-hoofdstad: routekaart « Brussels All.In » (22-23 juni 2026)

De Brusselse minister van Digitale Economie, Laurent Hublet (Les Engagés), presenteerde op 22 en 23 juni 2026 een gewestelijke routekaart voor de ambitie van « AI-hoofdstad », tijdens een evenement dat een presentatie in brouwerij Volle Gas combineerde met het evenement « Off the Radar » gewijd aan artificiële intelligentie (Mix, Watermaal-Bosvoorde). Het onthaal in de pers was gemengd: verschillende waarnemers wezen op het ontbreken van concrete cijfers en doelstellingen, met een artikel van La Libre dat sprak van de nood aan « cijfers, anders wordt [het plan] afgebroken ».

Deze routekaart past in dezelfde context als de Innoviris-bevriezing hierboven: de aangekondigde AI-positionering staat naast een stopzetting van de belangrijkste publieke onderzoeksfinanciering van het Gewest.

Bronnen: La Libre (22 juni 2026); Forbes Belgique (4 juli 2026). Betrouwbaarheid: official (ministeriële aankondiging), met journalistiek voorbehoud over de vaagheid van het plan.

Bronnen en methodologie

De gedocumenteerde engagementen zijn afkomstig uit de officiële GBV-tekst en uit concordante persbronnen over het regeerakkoord van 12 februari 2026.