Digitaal: digitale kloof en administratieve vereenvoudiging

Engagementen uit de GBV

De Gewestelijke Beleidsverklaring behandelt de digitale transitie vanuit meerdere invalshoeken:

Digitale kloof

• Plan voor digitale inclusie — begeleiding van digitaal kwetsbare doelgroepen (ouderen, nieuwkomers, mensen in kwetsbare situaties)
• Openbare Digitale Ruimtes — behoud en versterking van het bestaande netwerk
• Digitale bemiddeling — opleiding van gemeenteambtenaren en maatschappelijk werkers

Administratieve vereenvoudiging

• Easy Brussels — digitaal uniek loket voor gewestelijke administratieve procedures
• IRISbox — onlineplatform voor administratieve procedures, te moderniseren en uit te breiden
• Only once-principe — burgers niet opnieuw om gegevens vragen die de overheid al kent

Smart city

• Paradigm (CIRB) — gewestelijk informaticacentrum, operator van de smart city-strategie
• Open data — uitbreiding van het gewestelijke open data-portaal
• Connectiviteit — wifi- en 5G-dekking in de openbare ruimte

Brussel als AI-hoofdstad

• Europese positionering — aantrekkelijkheid voor technologiebedrijven, in samenwerking met BeCentral en universiteiten
• AI in het bestuur — gerichte experimenten om overheidsdiensten te verbeteren

Ordonnantie Brussel Digitaal (25 januari 2024)

Het Brussels Gewest, de GGC en de COCOF hebben op 25 januari 2024 gezamenlijk een decreet en ordonnantie aangenomen die de digitale transitie van de Brusselse overheden kadert. De tekst is op 21 februari 2024 gepubliceerd in het Belgisch Staatsblad (nr. 2024000830) en is van toepassing op gewestelijke, gemeentelijke en intercommunale besturen en op de diensten van de Regering en het Parlement.

Door de tekst gewaarborgde burgerrechten

Het kader voorziet zes formele rechten:

• elke administratieve procedure online uitvoeren
• communicatie ontvangen via eBox met aangetekend karakter en vaste datum
• de digitale toestemming te allen tijde intrekken
• ondersteuning krijgen bij online procedures
• toegang tot offline-alternatieven: fysieke loketten, telefoon, post
• beschikken over aangepaste toegang (personen met een handicap) en aangepaste openingsuren

De tekst verplicht de besturen om « de middelen voor fysieke interactie te behouden of te ontwikkelen » — het gaat niet om een loutere optionele alternatieve oplossing maar om een formele verplichting. Het vermelde Europese referentiekader is eIDAS, de richtlijn webtoegankelijkheid en de verordening Single Digital Gateway.

Termijn voor naleving

• 6 maanden na inwerkingtreding voor elke nieuwe administratieve procedure
• 60 maanden voor de naleving van bestaande procedures

Verenigingsverzet en beroep tot nietigverklaring

De ordonnantie is het voorwerp van een aanhoudende betwisting sinds september 2022, onder meer gevoerd door Lire et Écrire Bruxelles, de MOC Bruxelles, het Gang des Vieux en Colère, fedabxl en een verzameling van 24+ actoren (verenigingen, koepels, vakbonden). Chronologie van de mobilisatie:

• 8 september 2022 — symbolische « reuzenwachtrij »
• 22-23 september 2022 — verenigingsvergadering, ~500 actoren
• december 2022 — betoging ~1 000 personen
• april-juni 2023 — lokale vergaderingen (Anderlecht, Molenbeek, Schaarbeek, Elsene)
• 10 oktober 2023 — 5ᵉ samenkomst Albertinaplein (~400 personen)
• 12 januari 2024 — parlementaire behandeling
• 2024 — indiening van een beroep tot nietigverklaring bij het Grondwettelijk Hof. Een arrest is sindsdien gewezen (de organisator van de samenkomst van 23 april 2026 spreekt over « door het Grondwettelijk Hof geïnterpreteerde ordonnantie ») — de precieze draagwijdte blijft te documenteren.

De tegenstanders stellen dat de waarborgen van de tekst formeel maar niet dwingend zijn: geen sanctie bij afwezigheid van een loket, geen densiteitsnorm, geen begrotingsmiddelen voor het onderhoud van de offlinekanalen.

Cijfers over de digitale kloof (Barometer 2022)

De Barometer Digitale Inclusie van de Koning Boudewijnstichting (editie 2022, aangehaald door Lire et Écrire) stelt vast dat:

• 4 Brusselaars op 10 in een situatie van digitale kwetsbaarheid verkeren
• 1 Belg op 2 op nationale schaal
• 75 % van de laagopgeleide personen belangrijke digitale moeilijkheden ondervindt

De geactualiseerde gegevens van de Barometer 2024 tonen een lichte daling naar 36 % voor de Brusselse bevolking van 16-74 jaar (zie sectie Mini-Bru hierboven) — maar de concentratie op laagopgeleide, oudere en kwetsbare doelgroepen blijft massaal.

Samenkomst « L'humain d'abord ! » (23 april 2026)

Op donderdag 23 april 2026 van 10u tot 17u vond een samenkomst georganiseerd door Lire et Écrire Bruxelles plaats op het Fernand Cocqplein in Elsene (1050). Het publiek vermelde doel: « een grote druk uitoefenen op de 19 Brusselse gemeenten » zodat ze de ordonnantie naleven zoals door het Grondwettelijk Hof geïnterpreteerd. Het maakt deel uit van een mobilisatiecyclus gepland in de lente van 2026 (8 mei: oproep Coalition 8 Mai; 12 mei: nationale betoging op federaal niveau over pensioenen / Arizona, afzonderlijke kwestie).

Bronnen: Belgisch Staatsblad (21 februari 2024); be.brussels; Lire et Écrire; fedabxl. Betrouwbaarheid: official (juridisch kader en Barometergegevens); unconfirmed (precieze draagwijdte van het arrest van het Grondwettelijk Hof, aantal deelnemers aan de samenkomst — te consolideren met de perscoverage van morgen).

Belangrijke instellingen

• Paradigm (CIRB) — informaticacentrum voor het Brussels Hoofdstedelijk Gewest, technische operator
• Easy Brussels — agentschap voor administratieve vereenvoudiging
• IRISbox — platform voor onlinediensten

Fysieke infrastructuur: datacenters

De ambitie 'AI-hoofdstad' steunt op een groeiende fysieke infrastructuur. Het datacenter KevlinX BRU01 (Neder-Over-Heembeek, 32 MW, ~150 banen) is operationeel sinds januari 2026 op het grondgebied van het Gewest. Het elektriciteitsverbruik van datacenters in België wordt geschat op 3,2 TWh (4 % van de nationale elektriciteit), met projecties van 7 tot 15,5 TWh tegen 2035. Datacenters zijn afwezig in het GPDO en er is geen specifieke stedenbouwkundige categorie.

Bron: KevlinX, Elia, DPR 2026.

Structurele gegevens: Mini-Bru IBSA 2026

De Mini-Bru 2026 positioneert Brussel aan de top van het digitale in België:

Brussel kent het hoogste percentage gevorderde digitale vaardigheden van het land en de sterkste digitale intensiteit bij kmo's, ondersteund door een ecosysteem van 28 111 ICT-banen.

Het gewestelijke O&O bereikt 2 532,9 M EUR (2,45 % van het bbp), met 15 367 onderzoekers (VTE) waarvan 71,9 % in de privésector.

Bron: BISA Mini-Bru 2026 (Statbel, Eurostat, Belspo, gegevens 2023-2025).

Innoviris bevriest alle nieuwe O&O-projecten (maart 2026)

Het gewestelijk onderzoeks- en innovatiefonds Innoviris heeft aangekondigd geen enkele oproep tot indiening van projecten te lanceren in 2026, als gevolg van een budgetvermindering van ~20 %. Lopende projecten uit 2025 worden voortgezet, maar er worden geen nieuwe projecten gefinancierd.

Impact op de digitale sector:

• De bevriezing treft rechtstreeks de digitale innovatieprojecten die Innoviris financierde in partnerschap met Brusselse universiteiten en kmo's
• De DPR-ambitie om Brussel als « AI-hoofdstad » te positioneren wordt ondergraven door het wegvallen van de publieke O&O-hefboom
• Het gewestelijke O&O-budget (2 532,9 M EUR, 2,45 % van het bbp) lag al onder het Europese streefcijfer van 3 %
• De privésector vertegenwoordigt 71,9 % van de onderzoekers — zonder publieke cofinanciering verliezen gemengde projecten (publiek-privaat) hun bestaansrecht

De maatregel past in de bredere besparingscontext: Hub.brussels (internationaal netwerk −⅔), Visit Brussels (subsidies 22→8M EUR), federale btw-verhoging. Het Brusselse innovatie-ecosysteem wordt van vier zijden getroffen.

Bron: BRUZZ (27 maart 2026).

Bronnen en methodologie

De gedocumenteerde engagementen zijn afkomstig uit de officiële GBV-tekst en uit concordante persbronnen over het regeerakkoord van 12 februari 2026.