Economie: Stedelijke Vrijhandelszone (Haven + Audi Forest), hoofdstad van AI

Economische context (februari 2026)

Eerste Ministerraad (19 februari)

De regering-Dilliès heeft haar eerste Ministerraad gehouden op 19 februari 2026. De gewestbegroting 2026, die al meer dan 600 dagen ontbrak, werd op 5 maart goedgekeurd en op 6 maart 2026 bij het Parlement ingediend (tekort teruggebracht tot 957 miljoen EUR).

Bouwsector: voorlopende indicator van de gewestelijke economie

De bouwsector, barometer van de economische activiteit, kent een uitgesproken crisis:

• −1 402 bouwbedrijven in 2024 — eerste nettoverlies in 10 jaar (Embuild)
• 1 443 faillissementen in de bouw in het 1e semester 2025 — historisch record, +10 % op jaarbasis
• 9 467 woningen vergund in T1 2025 — het laagste niveau sinds het begin van de Statbel-statistieken (2012)
• In Brussel: 405 faillissementen bouw in 2024, op twee na meest getroffen sector
• Gemiddelde termijn voor het verkrijgen van een bouwvergunning in Brussel: ~7 jaar

De Stedelijke Vrijhandelszone (Haven + Audi Forest) voorzien in de GBV beoogt deze trend te keren, maar experts verwachten geen herstel vóór 2027.

Bronnen: Embuild, « recordaantal faillissementen in de bouw » (2025); RTBF, « faillissementen stijgen, vergunningen op laagste punt » (2025).

Engagementen uit de GBV

De Gewestelijke Beleidsverklaring van 13 februari 2026 wijdt een hoofdstuk aan de economie en de internationale aantrekkelijkheid van Brussel.

Stedelijke Vrijhandelszone

De regering voorziet de oprichting van een Stedelijke Vrijhandelszone op twee locaties:

• Haven van Brussel — logistieke en industriële bestemming
• Audi Forest-site — industriële reconversie na de sluiting van de fabriek

Drie hefbomen zijn voorzien:

• Fiscale hefboom — verlaging van de onroerende voorheffing en registratierechten binnen de zone
• Administratieve hefboom — uniek loket Fast-Track voor bedrijven
• Menselijke hefboom — speciale Actiris-cel voor beroepen in de zone

Aantrekkelijkheid en innovatie

• Positionering van Brussel als hoofdstad van de kunstmatige intelligentie
• Hub.Brussels: voortzetting van internationale economische missies
• Innoviris: geïntegreerd proces met finance&invest.brussels
• GovTech hub (Schuman, Mediapark, Kanal)

Cultuur en grote projecten

• Kanal — opening van het museum met nieuwe governance en beheersovereenkomst
• Brussels Expo CONFEX (CONference + EXhibition) op de Heizel, gefinancierd via NEO
• Steun voor de nachtsector en evenementen
• Zinneke Parade en BXL 2030: steun bevestigd

Sociale economie en ondernemerschap

• Voluntaristische positie inzake sociale economie
• Steun voor vrouwelijk ondernemerschap en diversiteit

Sport

• RUSG — stadion op de Bempt (Vorst)

Federale impact: btw-verhoging hotelsector (1 maart 2026)

De federale regering heeft besloten de btw op hotelnachten van 6 % naar 12 % te verhogen vanaf 1 maart 2026. Deze maatregel, ingeschreven in het federale begrotingsakkoord, treft rechtstreeks de Brusselse hotelsector — Brussel concentreert het merendeel van de toeristische en zakelijke overnachtingen van het land.

De Brussels Hotels Association schat de impact op ongeveer +8,50 EUR op een overnachting van 150 EUR. De federatie hekelt een « cocktail van belastingen in 2026 » die deze verhoging combineert met andere heffingen.

Tegelijkertijd daalt de btw op frisdranken geserveerd in de horeca van 21 % naar 12 %, een gedeeltelijke verlichting voor de restauratiesector.

De gewestelijke GBV voorziet in vrijhandelszones en aantrekkelijkheidsmaatregelen om deze verhoogde federale lasten gedeeltelijk te compenseren.

Datacenter- en AI-infrastructuur

België trekt grote investeringen in digitale infrastructuur aan: Google (~5 Mrd EUR in Saint-Ghislain), Microsoft (>1 Mrd EUR in Mont-Saint-Guibert). In het Brussels Gewest is het datacenter KevlinX BRU01 (Neder-Over-Heembeek, 32 MW) operationeel sinds januari 2026. Het geschatte verbruik (~168 GWh/jaar) vertegenwoordigt ~3,7 % van de gewestelijke elektriciteit. De DPR positioneert Brussel als 'AI-hoofdstad' zonder specifiek stedenbouwkundig kader voor datacenters.

Bron: KevlinX, pers, DPR 2026.

Defensiecluster en opening voor dual-use (maart 2026)

Op 12 maart 2026, tijdens de beurs Bedex (Brussels European Defence Exhibition & Conference, 200+ exposanten, 35 internationale delegaties), kondigde de Brusselse minister van Economie twee beslissingen aan:

1. Oprichting van een technologisch cluster gewijd aan defensie — een netwerk van Brusselse bedrijven in de sector veiligheid-defensie, gebaseerd op de positie van Brussel als zetel van de NAVO en het nieuwe hoofdkwartier van de Belgische Defensie
2. Opening van finance&invest.brussels voor defensie- en dual-use-technologieën — investeringen in defensiesectoren en oplossingen voor tweeërlei gebruik (civiel en militair) waren tot nu toe uitgesloten van de gewestelijke investeringsstrategie. Het Gewest is voor ongeveer 70 % aandeelhouder van finance&invest.brussels

Hub.brussels organiseerde een collectieve stand op de beurs met Brusselse bedrijven uit de sector: Macq, NVISO, Bretholz Solutions, Proximus NXT, Hozint, onder andere.

Bronnen: BX1, DH (12 maart 2026).

Toerisme: Visit Brussels verzwakt door besparingen (maart 2026)

De begroting 2026 van het Brussels Gewest ontneemt het agentschap Visit Brussels ongeveer 6 miljoen EUR aan actiemiddelen (~1/5 van het jaarbudget), een rechtstreeks gevolg van de gewestelijke besparingsmaatregelen. Volgens de vakbonden zou de bezuinigingstrajectorie de subsidies van 22 miljoen EUR naar 8 miljoen EUR tegen 2029 terugbrengen. Het agentschap, dat 160 personen tewerkstelt (waarvan ongeveer 90 banen bedreigd), is belast met de promotie van het vrijetijds- en zakentoerisme in de hoofdstad, een sector die 35 000 directe en indirecte banen vertegenwoordigt.

Onmiddellijk gevolg: het Irisfeest 2026 wordt teruggebracht tot één enkele dag (de zaterdag, zondag geschrapt). De editie 2025 trok ongeveer 100 000 bezoekers. De directeur van Square Brussels schat de impact op 30-35 % minder activiteit en noemt de maatregel "contraproductief op lange termijn".

Deze besparing komt bovenop de verhoging van de btw op hotelnachten (6 % → 12 %, 1 maart 2026) en de besparingen van 3 miljoen EUR/jaar opgelegd aan Hub.brussels (Brussels Houses Milaan/Barcelona bedreigd), waardoor een drievoudige impact op de aantrekkelijkheid van Brussel ontstaat.

Culturele sector in alarm: het tweetalige netwerk RABKO (120+ culturele instellingen) richtte op 19 maart 2026 een open brief aan het Brussels Parlement, waarin het drie bedreigingen aanklaagt: de afschaffing van de subsidies "Beeld van Brussel", de hervorming van het ACS-statuut en de besparingen bij Visit Brussels.

Mobilisatie: een petitie met 17 000+ handtekeningen circuleerde tegen de besparingen, en een bijeenkomst van het personeel en sympathisanten was gepland op 25 maart 2026 voor de kantoren van Visit Brussels.

Bronnen: RTBF (19 maart 2026), RTBF/RABKO (19 maart 2026).

Structurele gegevens: Mini-Bru IBSA 2026

De Mini-Bru 2026 (BISA/perspective.brussels) plaatst de Brusselse economie in haar context:

Brussel genereert 17,3 % van het Belgische bbp met 10,7 % van de bevolking — een verhouding van 1,6x die de status van economische en institutionele hoofdstad weerspiegelt.

De 7 miljoen overnachtingen (Statbel 2024) zijn verdeeld over vrije tijd (3,2M), conferenties (2,2M) en zakenreizen (1,5M). De bezoekers komen voornamelijk uit België (1,6M), Frankrijk (785K), de Verenigde Staten (508K), Duitsland (495K) en het Verenigd Koninkrijk (459K).

Bron: BISA Mini-Bru 2026 (NAI, Statbel, gegevens 2023-2024).

Brussels Houses bedreigd met sluiting (maart 2026)

Hub.brussels, het Brusselse agentschap voor de begeleiding van bedrijven op internationaal vlak, moet besparingen realiseren van 3 miljoen EUR per jaar (6 miljoen EUR tegen 2029) op zijn internationale werking, een rechtstreeks gevolg van de besparingsbegroting 2026.

Ongeveer 9 van de 32 buitenlandse kantoren van Hub.brussels riskeren sluiting, waaronder de Brussels Houses in Milaan en Barcelona — partnerschappen met Visit.brussels voor economische en toeristische promotie. De definitieve lijst van sluitingen is nog niet bevestigd.

Ministeriële bevestiging (27 maart 2026): de minister van Economie Laurent Hublet (Les Engagés) heeft de bezuinigingen bevestigd op BX1 en verklaarde: « Op een gegeven moment moet men inspanningen leveren ». Hij noemde het voorbeeld van Cuba als discutabele prioriteit. Het budget van het internationale netwerk bedraagt 10,2 miljoen EUR. De geplande besparingen bereiken 3 miljoen EUR vanaf 2026, vervolgens +1 miljoen EUR/jaar tot 2029 — ofwel 6 miljoen EUR totale besparingen (⅔ van het budget). Daarbij komen 1,4 miljoen EUR aan lineaire bezuinigingen opgelegd door begrotingsminister De Smedt (Anders).

De 33 kantoren in het buitenland worden bedreigd met quasi-totale sluiting. De regering stelt de helft van het netwerk te willen behouden. De bezorgdheden betreffen reeds ondertekende contracten (deelname aan internationale beurzen) en de impact op Brusselse exportbedrijven. Deze maatregel komt bovenop de besparingen opgelegd aan Visit.brussels, wat een drievoudige schok vormt voor de internationale aantrekkelijkheid van Brussel.

Bronnen: BX1 (27 maart 2026), La Libre, La DH (26 maart 2026). Betrouwbaarheid: official (ministeriële bevestiging).

Innoviris bevriest alle nieuwe O&O-projecten (maart 2026)

Het gewestelijk onderzoeks- en innovatiefonds Innoviris heeft besloten geen enkele oproep tot indiening van projecten te lanceren in 2026, als gevolg van een budgetvermindering van ~20 %. Lopende projecten uit 2025 worden voortgezet, maar er worden geen nieuwe projecten gefinancierd.

Impact:

• Brusselse universiteiten (ULB, VUB, UCLouvain Saint-Louis) verliezen een essentiële financieringsbron voor toegepast onderzoek
• Innovatieve kmo's worden afgesneden van het belangrijkste gewestelijke mechanisme voor O&O-ondersteuning
• De bevriezing contrasteert met de ambitie van de DPR om Brussel als « AI-hoofdstad » te positioneren
• Viervoudige bezuinigingsschok op de aantrekkelijkheid: Innoviris (O&O), Hub.brussels (internationaal netwerk), Visit Brussels (toerisme) en de federale btw-verhoging (hotelsector)

Het besluit is des te opmerkelijker omdat het gewestelijke O&O-budget (2 532,9 M EUR, 2,45 % van het bbp) al lager ligt dan het Europese streefcijfer (3 %) en de privésector 71,9 % van de onderzoekers vertegenwoordigt — de publieke hefboom was het onderscheidend kenmerk van Innoviris.

Bron: BRUZZ (27 maart 2026).

Congrescentrum Heizel: 150M EUR goedgekeurd door de Regio (3 april 2026)

De Brusselse regering keurde op 3 april 2026 een investering van 150 miljoen EUR goed voor een nieuw congrescentrum op het Heizelplateau. Het project beoogt een capaciteit van 20 000 gelijktijdige plaatsen, geïntegreerd in de drie paleizen rond het Belgïeplein.

De gewestelijke investering gebeurt via aankoop van aandelen (niet als lopende uitgave) om de overheidsschuld niet rechtstreeks te verzwaren. Het Gewest biedt geen garantie voor toekomstige leningen van de vennootschap. De fiscale opbrengsten worden geraamd op 1 miljard EUR over de duur van het project.

Bron: BX1 / DH / BRUZZ (2-3 april 2026). Betrouwbaarheid: official (De Smedt + Dilliès).

Bronnen en methodologie

De hierboven gedocumenteerde engagementen komen uit de officiële tekst van de GBV (hoofdstuk 8) en uit overeenstemmende persbronnen die het regeerakkoord van 12 februari 2026 hebben behandeld.