Afschaffing van Activa.brussels: einde van een werkgelegenheidssteun van 27M EUR/jaar

Wat is Activa.brussels?

Activa.brussels is het belangrijkste gewestelijke instrument voor werkgelegenheidssteun, beheerd door Actiris, ingevoerd bij besluit van de Brusselse Hoofdstedelijke Regering van 14 september 2017. Het combineert twee luiken:

• Een werkuitkering aan de werkgever, die deze kan aftrekken van het nettoloon van de werknemer — het nettoloon van de werknemer zelf blijft ongewijzigd, een deel van de kost wordt gedragen door de uitbetalingsinstelling. Het standaardbedrag bedraagt 15 900 EUR over 30 maanden (350 EUR/maand gedurende 6 maanden, 800 EUR/maand gedurende 12 maanden, dan 350 EUR/maand gedurende 12 maanden). Een verhoogd bedrag van 23 400 EUR over 36 maanden geldt voor de doelgroepen « Plus » en « verminderde geschiktheid »: min-30-jarigen zonder diploma secundair onderwijs, 57-plussers, of personen met een beperking.
• Een opleidingsincentive, aanvullend, tot 5 000 EUR om de opleidingskosten van een laaggeschoolde jongere te compenseren.

De gemiddelde kost per begunstigde bedroeg ongeveer 2 741 EUR per jaar in 2021, volgens de referentie-evaluatie (IDEA Consult, zie verder).

Geschiedenis: van het federale Activa-plan (2002) tot de Brusselse regionalisering (2017)

Het instrument vindt zijn oorsprong in het federale Activa-plan, ingevoerd bij koninklijk besluit van 19 december 2001 (van kracht sinds 1 januari 2002), dat toen al een vermindering van werkgeversbijdragen combineerde met activering van de werkloosheidsuitkering.

Na de 6e staatshervorming (2011-2014) werd het werkgelegenheidsbeleid — en daarmee het Activa-plan — overgeheveld van het federale niveau naar de Gewesten. Het Brussels Gewest (net als het Vlaams Gewest) behield het instrument door het te regionaliseren onder de naam « Activa.brussels », van kracht sinds 1 oktober 2017.

Voor wie? Voorwaarden en overdraagbaarheid

Twee toelatingsluiken bestaan naast elkaar:

• Activa.brussels standaard: gedomicilieerd zijn in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest en minstens 312 dagen ingeschreven zijn bij Actiris in de 18 maanden voorafgaand aan de aanwerving (met uitzonderingen: min-30-jarigen zonder diploma secundair onderwijs, 57-plussers, uitstroom uit een artikel 60/61-contract, enz.). Het contract moet minstens halftijds zijn, van onbepaalde duur of minstens 6 maanden.
• Activa.brussels « verminderde geschiktheid »: Brusselse domicilie en minstens 1 dag ingeschreven bij Actiris, met attest van verminderde geschiktheid.

Belangrijk punt om het debat van 2026 te begrijpen: de maatregel is overdraagbaar. De Brusselse werkzoekende bezit het attest en kan het laten gelden bij eender welke privéwerkgever, in Brussel, Vlaanderen of Wallonië. De openbare sector heeft er enkel toegang toe voor bepaalde categorieën (autonome overheidsbedrijven, OCMW's, gemeenten, provincies).

Tijdlijn van de afschaffing (2026)

Dit proces volgt op een oudere aankondiging: het dossier GESCO vermeldde reeds op 16 april 2026 de bevestiging van deze afschaffing bij de goedkeuring van het aangepaste Actiris-budget 2026.

Waarom de afschaffing? Officiële reden en aandachtspunt

De officiële reden, verdedigd in het Parlement door parlementslid Moussa Diallo (Les Engagés) en op identieke wijze gerapporteerd door RTBF, BX1, La DH en L'Avenir, luidt als volgt: de evaluatie van het instrument zou significante beperkingen hebben aangetoond op het vlak van doeltreffendheid, gerichtheid van de doelgroepen en duurzame bijdrage aan tewerkstelling, evenals meeneemeffecten. Minister van Werk Laurent Hublet (Les Engagés) benadrukte hierover « in overleg met de sociale partners » te werken.

Aandachtspunt. Een aparte verklaring van Florence Lepoivre (ABVV Brussel), gerapporteerd door BX1 op 30 maart 2026, verwees naar « een studie » die zou aantonen dat de Activa-premies « niet aan Brusselaars ten goede kwamen ». Deze bewering wordt noch overgenomen door de regering in haar officiële communicatie van juli, noch bevestigd door de enige geïdentificeerde publieke institutionele evaluatie: het IDEA Consult-rapport (maart 2023, besteld door Brussel Economie en Werkgelegenheid). Dat rapport documenteert voor Activa.brussels integendeel een meeneemeffect van 31%, een van de laagste onder de Brusselse werkgelegenheidssteunmaatregelen (tegenover 63% voor de Vermindering 57+ en 62% voor de Mentorpremie) — en het is net deze laatste maatregel, de Vermindering 57+, die het rapport documenteert als een maatregel met een hoog aandeel niet-Brusselse begunstigden (44,8% in 2021), niet Activa. BGM kan dus noch bevestigen, noch uitsluiten dat er een verwarring bestaat tussen beide instrumenten in de syndicale verklaring van maart 2026.

Impact: een sterk gebruikte maatregel, maar hoog niet-gebruik

Volgens de IDEA Consult-evaluatie (gegevens 2021, als grootteorde om het instrument te situeren):

• Activa.brussels bereikte 35,1% van de Brusselse werkzoekenden die een werkgelegenheidssteun genoten — de 2e meest gebruikte maatregel na de Vermindering 57+
• Ze bereikte 42,5% van de ondernemingen die een Brusselse werkgelegenheidssteun genoten — de meest gebruikte maatregel langs werkgeverszijde
• Slechts 12,8% van de werkzoekenden met een attest activeerde het effectief dat jaar, een teken van aanzienlijk niet-gebruik

In 2025, het laatste volledige jaar voor de afschaffing, telde het instrument 9 447 individuele begunstigden voor een gewestelijke kost van ongeveer 27 miljoen EUR.

Niet gevonden: geen van de geraadpleegde bronnen legt expliciet een verband tussen de afschaffing van Activa en de stijging van OCMW-inschrijvingen die Actiris in juni 2026 vaststelde (+83,5% op jaarbasis, zie de kaart Werk). BGM legt dit verband niet zolang het niet door een bron gedocumenteerd is.

Reacties uit de sector

• UCM Brussel (Julie Lambotte) vroeg bijzondere waakzaamheid voor kmo's en microbedrijven tijdens de overgang.
• Horeca Brussels (Matthieu Léonard) vreesde aanvankelijk een onmiddellijke stopzetting van nieuwe rechten; de sector geeft aan een overgangsperiode te hebben verkregen, met een einddatum van 15 juli 2026 voor nieuwe rechten bij nieuwe aanwervingen in de sector.
• ABVV Brussel (Florence Lepoivre) omschrijft de afschaffing van Activa als « misschien de minst problematische maatregel » van het besparingspakket werkgelegenheid 2026, met behoud van bredere voorbehouden over de gewestelijke budgettaire druk (zie het dossier GESCO).

De aangekondigde vervanging voor 2027

De regering kondigt een nieuw instrument aan dat « beter gericht, eenvoudiger en doeltreffender » moet zijn (bewoording van minister Hublet), kaderend in de gewestelijke doelstelling van een werkgelegenheidsgraad van 70% tegen het einde van de legislatuur (zie de kaart Werk).

Tijdlijn: methodologie vastgelegd met de sociale partners op 4 juni 2026, kadernota goedgekeurd op 14 juni, officieel advies van de sociale partners gevraagd, ontwerpordonnantie verwacht in eerste lezing in september 2026, daarna voorgelegd aan het beheerscomité van Actiris.

Niet gevonden: geen concrete details over de inhoud van het toekomstige instrument (bedragen, precieze doelgroep, mechanisme) konden bevestigd worden buiten deze ministeriële bewoordingen. Niet-officiële pistes circuleren in de gespecialiseerde pers, maar worden hier niet als vaststaande feiten behandeld.

Aandachtspunten

• Inhoud van het nieuwe instrument: de ontwerpordonnantie verwacht in september 2026 zal bedragen, doelgroep en mechanisme verduidelijken
• Sectorale overgang: opvolging van de Horeca-overgangsperiode (einde nieuwe rechten op 15 juli 2026) en de begeleiding van kmo's
• OCMW-verband: op te volgen, zonder vastgesteld oorzakelijk verband op dit moment, de evolutie van de Brusselse OCMW-inschrijvingen (+83,5% in juni 2026) ten opzichte van de geleidelijke verdwijning van Activa
• Coherentie van het publieke narratief: de exacte toeschrijving van « niet-Brusselse domicilie » (ABVV vs. regering, Activa vs. Vermindering 57+) verdient officiële verduidelijking