GESCO's: de verzwakte pijler van de Brusselse non-profittewerkstelling

Wat is het GESCO-stelsel?

Gesubsidieerde Contractuelen (GESCO's, in het Frans ACS) vormen het belangrijkste tewerkstellingsinstrument voor de Brusselse non-profitsector. Het stelsel werkt via een dubbele hefboom: een gewestelijke premie (geïndexeerd volgens de barema's van het openbaar ambt) en een verlaging van de patronale socialezekerheidsbijdragen tot 0,56%. De posten zijn bestemd voor werkzoekenden die bij Actiris zijn ingeschreven, met voorwaarden rond werkloosheidsduur, leeftijd of handicap.

Eind 2017 werden ongeveer 10 000 posten gesubsidieerd bij 1 312 werkgevers: meer dan 7 000 in vzw's en besturen (posten "Programmawet") en ongeveer 2 500 bij lokale besturen. In 2024 wordt het aantal actieve posten geschat op ongeveer 6 700 — het verschil wordt verklaard doordat posten niet binnen de verplichte termijn van 6 maanden zijn ingevuld.

Geschiedenis en bevoegdheidsoverdracht

Het GESCO-stelsel bestaat sinds 1987, oorspronkelijk gecreëerd als instrument ter bestrijding van de Brusselse werkloosheid. De 6e staatshervorming (2014) droeg de werkgelegenheidsbevoegdheid — inclusief de GESCO's — over van het federale naar het gewestelijke niveau, waardoor het Brussels Gewest de volledige verantwoordelijkheid kreeg.

In tegenstelling tot Vlaanderen (dat APE/GESCO transformeerde naar een systeem van "Vlaamse Ondersteuningspremie") en Wallonië (APE-hervorming voltooid in 2022), heeft Brussel zijn hervorming nog niet afgerond. Het stelsel functioneert sindsdien onder een overgangsregime.

De hervorming van 2015: draai naar activering

In maart 2015 lanceerde de Brusselse regering een ingrijpende hervorming via Actiris. De belangrijkste maatregelen:

• Afschaffing van de 100%-ministeriële vrijstellingen voor subsidies
• Termijn van 6 maanden om een vacature in te vullen (niet verlengbaar, post gaat verloren)
• Afschaffing van voorschotten voor nieuwe aanwervingen na 1 maart 2015
• Systematische evaluatie van alle posten: 351 vzw's als "hoog risico" geclassificeerd
• Beperking van diploma-afwijkingen: afwijkingen "naar boven" (waardoor overgekwalificeerden konden worden aangeworven) geleidelijk afgeschaft om het stelsel te heroriënteren op laaggeschoolde doelgroepen

Deze draai markeert een filosofische verschuiving: GESCO's veranderen van structurele steun aan de sociale sector naar een activeringsbeleid voor werklozen, waarbij de post als springplank naar duurzame tewerkstelling moet dienen. De non-profitsector bekritiseert deze verschuiving: GESCO-posten vervullen vaak permanente en essentiële functies (thuiszorg, kinderopvang, sociale cohesie) die onverenigbaar zijn met een "springplank"-logica.

Het GESCO-differentieel: structurele onderfinanciering

Het kernprobleem dat BRUXEO (federatie van non-profitwerkgevers) identificeert is het "GESCO-differentieel": werkgevers moeten GESCO-werknemers dezelfde lonen en voorwaarden bieden als gewoon personeel, maar de gewestelijke premie dekt niet de volledige kost.

Drie factoren verergeren dit verschil:

1. De non-profitakkoorden (COCOF/GGC) voorzien hogere loonschalen dan die erkend door de GESCO-premie
2. De premie houdt alleen rekening met GESCO-anciënniteit, niet met eerdere sectorervaring
3. Nieuwe voordelen (extra vakantiedagen, premies) gelden voor GESCO-werknemers zonder aanvullend budget

Werkgevers dragen dus het verschil, wat de kleinste en meest subsidieafhankelijke structuren kwetsbaar maakt.

Mobilisatie non-profit (februari 2026)

Op 3 februari 2026 betoogden honderden werknemers uit de non-profitsector voor het gebouw aan de Wetstraat 16 in Brussel voor een sectoraal sociaal akkoord en onmiddellijke investeringen. De vakbonden (CNE, ACLVB, ABVV) klagen aan:

• De verslechtering van de arbeidsomstandigheden in essentiële sectoren (zorg, maatschappelijk werk, opvang)
• De bevriezing van gesubsidieerde tewerkstelling gedurende bijna 20 jaar (geen nieuwe GESCO-posten sinds 2007)
• Het aangekondigde uitstel van een sociaal akkoord tot 2028, als onaanvaardbaar beschouwd

Een nationale betoging werd aangekondigd voor 12 maart 2026.

GBV 2026: welke vooruitzichten?

De Gewestelijke Beleidsverklaring van 13 februari 2026 vermeldt de "voortzetting van de GESCO-hervorming". Het dossier is verbonden met de andere tewerkstellingsverbintenissen (doelstelling 70% tewerkstellingsgraad, versterkte activering, tweetaligheid). De splitsing van de bevoegdheden Werk/Opleiding tussen twee verschillende ministers bij de COCOF (Hublet bij Les Engagés voor Werk, Dilliès bij MR voor Opleiding) bemoeilijkt de sturing.

Te volgen kwesties

• Sociaal akkoord non-profit: komt er een akkoord vóór 2028, zoals de vakbonden eisen?
• GESCO-differentieel: zal het Gewest de premies herwaarderen om het loonverschil te overbruggen?
• Creatie van posten: wordt de bevriezing sinds 2007 opgeheven om te beantwoorden aan de groeiende noden (thuiszorg, kinderopvang, sociale cohesie)?
• Afstemming Werk/Opleiding: maakt de COCOF-splitsing Hublet/Dilliès een coherente sturing van Actiris en Bruxelles Formation mogelijk?
• Impact werkloosheidshervorming: de verwachte 42 000 uitsluitingen zullen de druk op de non-profitsector verhogen (OCMW's, sociale hulp), die al middelen tekortkomt