Sociaal: 10M voor de stations, drugscommissaris, beschermde diensten

Regeerakkoord: de aangekondigde engagementen

Het akkoord van 12 februari 2026 omvat transversale sociale en veiligheidsmaatregelen:

• 10 miljoen EUR voor de beveiliging van de stations Midi en Noord (camera's, politie, schoonmaak, begeleiding van kwetsbare personen)
• Gewestelijke drugscommissaris: oprichting van een specifieke functie
• Bescherming van sociale diensten: daklozenopvang, verslavingshulp, begeleiding bevestigd
• Versterkte veiligheidsrol van de minister-president
• Kanal gered: 60 miljoen EUR voor de opening van het museum (degressief jaarbudget, verplichting tot eigen inkomsten)

Aandachtspunten: de details van de GGC (bicommunautaire gezondheidszorg) zijn nog niet gepubliceerd, en de bezuinigingen in de gezondheidszorg worden nog onderhandeld. De druk op de OCMW's ten gevolge van de werkloosheidshervorming (>1 miljard EUR cumulatief) zal door het nieuwe budgettaire kader moeten worden opgevangen.

Gelijke kansen (DPR, hoofdstuk 12)

De DPR wijdt een hoofdstuk aan gelijke kansen en de bestrijding van discriminatie:

• Gender mainstreaming: integratie van de genderdimensie in alle gewestelijke beleidsmaatregelen
• Anti-discriminatieplan: gewestelijk plan ter bestrijding van discriminatie, inclusief een testing-luik
• Testing woningdiscriminatie: controlemechanisme voor discriminerende praktijken op de huurmarkt
• LGBTQI+-actieplan: specifiek gewestelijk plan
• Handistreaming: integratie van de handicapdimensie in alle beleidsmaatregelen (bovenop het dossier PMR-toegankelijkheid)

Deze engagementen staan in de DPR, maar zijn nog niet omgezet in ordonnanties of uitvoeringsbesluiten.

Gezondheid en preventie (DPR, hoofdstuk 11)

De DPR voorziet in aanvullende maatregelen op het vlak van gezondheid:

• Médibus : mobiele medische bus om zorgmijdende bevolkingsgroepen te bereiken in onderbedeelde wijken
• Health in All Policies (HIAP) : integratie van de gezondheidsdimensie in alle gewestelijke beleidsmaatregelen (stedenbouw, mobiliteit, huisvesting)
• Voedselhulp : gewestelijke structurering van de voedselhulp, met een gecoördineerd kader voor lokale en verenigingsinitiatieven

Deze engagementen staan in de DPR, maar zijn nog niet omgezet in uitvoeringsmaatregelen.

Werkloosheidshervorming: impact op de Brusselse OCMW's

Waar gaat het over?

Sinds 1 januari 2026 zijn werkloosheidsuitkeringen in België beperkt tot maximaal twee jaar. Personen die deze drempel overschrijden verliezen hun recht op uitkeringen. De maatregel wordt in drie golven toegepast:

• 1 januari 2026: personen met meer dan 20 jaar inactiviteit
• 1 maart 2026: personen met 8 tot 20 jaar inactiviteit
• 1 april 2026: personen met 2 tot 8 jaar inactiviteit

In totaal verliezen 185 700 personen hun uitkeringen tussen januari 2026 en juli 2027 in België. In het Brussels Gewest zijn ongeveer 42 000 personen betrokken (schatting Actiris, cumulatief jan. 2026 – jul. 2027).

Wat gebeurt er met de uitgesloten personen?

De federale regering heeft de hervorming begroot op de hypothese dat een derde werk zou vinden, een derde naar het OCMW zou gaan (leefloon) en een derde over voldoende middelen zou beschikken (partner, spaargeld). Meerdere bronnen weerspreken deze projectie:

• Nationale Bank van België: de terugkeer naar werk zou 10 tot 20 % van de uitgeslotenen betreffen, geen 33 %
• Vivalis (studie op basis van BCSS-gegevens, maart 2025): van de 24 700 uitgeslotenen onder 55 jaar zou 21 % werk vinden, 32 % naar het OCMW gaan, 42 % zonder identificeerbaar inkomen vallen en 5 % naar de ziekte-invaliditeitsverzekering overgaan
• Rekenhof (februari 2026): de regeringshypothese wordt bestempeld als "niet erg realistisch"; het aandeel dat naar het OCMW overgaat is "waarschijnlijk onderschat"
• Precedent van 2015 (beperking inschakelingsuitkeringen): 72 % van de uitgeslotenen had na 6 maanden geen werk gevonden

Brussel bijzonder kwetsbaar

Brussel vertegenwoordigt ongeveer 10 % van de Belgische bevolking, maar zou een derde van de leefloongerechtigden en een derde van de personen zonder inkomen uit de hervorming concentreren (Vivalis). Het aantal leefloongerechtigden in Brussel bedroeg al 46 911 als jaargemiddelde in 2024 (BISA), een stijging van 12 % sinds 2020. De meest getroffen gemeenten zijn Sint-Joost-ten-Node, Sint-Jans-Molenbeek, Sint-Gillis en Brussel-Stad, waar bijna 4 % van de bevolking betrokken is.

Uiteenlopende gegevens: waarom de cijfers niet overeenstemmen

De eerste officiële gegevens van de POD Maatschappelijke Integratie geven aan dat 20 tot 27,5 % van de uitgeslotenen van januari zich tot het OCMW wendde. De OCMW's op het terrein rapporteren echter aanmeldingspercentages van 40 tot 50 %, en zelfs meer in Brussel. Het verschil wordt verklaard door de aard van de gegevens: de POD-cijfers tellen de administratief geregistreerde dossiers (betalings- of registratiegegevens), terwijl de OCMW's de personen tellen die zich aan het loket melden, inclusief dossiers in behandeling of in afwachting. De termijn tussen aanvraag en registratie bedraagt meerdere weken.

Het blinde punt: de non-take-up

Zonder systematische kruising van de databanken (RVA, RSZ, mutualiteiten, OCMW's) via de Kruispuntbank van de Sociale Zekerheid (KSZ) is het onmogelijk te bepalen wat er gebeurt met personen die zich niet bij het OCMW aanmelden: werk, ongedeclareerd werk, financiële afhankelijkheid van een naaste, vertrek uit het land of non-take-up van rechten. De non-take-up van sociale rechten in Brussel is een structureel fenomeen dat door Vivalis al in 2016 werd gedocumenteerd in een thematisch rapport over sociale onderbescherming in het Brussels Gewest. De Vivalis-studie van 2025 is de enige die de KSZ-gegevens heeft gekruist om de trajecten van de Brusselse uitgeslotenen te projecteren; zij schat dat 42 % van de uitgeslotenen onder 55 jaar zonder enig identificeerbaar inkomen zou vallen.

Budgettaire impact

De federale regering heeft 300 miljoen EUR compensatie voor de OCMW's in 2026 voorzien. Volgens het Rekenhof zou dit bedrag de behoeften voor 2026 dekken maar onvoldoende zijn voor de volgende jaren, met geraamde uitgaven van 709 miljoen EUR in 2029. De cumulatieve kost voor alle Belgische OCMW's wordt geschat op 631 miljoen tot meer dan een miljard EUR over de legislatuur.

Bronnen: RVA; POD Maatschappelijke Integratie; Vivalis (maart 2025); Rekenhof (feb. 2026); UVCW; BISA; RTBF (maart 2026).

Spanningen op het terrein (maart 2026)

De tweede golf van uitsluitingen (1 maart 2026, personen met 8 tot 20 jaar inactiviteit) veroorzaakt een groeiende toestroom naar de Brusselse OCMW's. De gemeenten klagen een federale hervorming aan die "onnauwkeurig is, met onvoldoende middelen" om de uitgesloten personen op te vangen.

Op 25 maart 2026 heeft een persoon een veiligheidsagent van het OCMW Anderlecht en twee politieagenten van de zone Brussel-Zuid aangevallen. Het OCMW werd in de namiddag van 25 maart gesloten. Dit incident illustreert de toenemende druk op de gemeentelijke sociale diensten, die geconfronteerd worden met een toestroom van aanvragers zonder evenredige versterking van het personeel of de beveiligingsmiddelen.

Er lopen juridische bezwaren tegen de federale hervorming bij de Raad van State.

Institutionele herinnering: de beperking van de werkloosheidsuitkeringen is een maatregel van de federale regering. De OCMW's, die onder de gemeenten vallen, moeten de uitgesloten personen opvangen zonder hefbomen te hebben over het federale werkgelegenheidsbeleid. De Brusselse gewestregering heeft geen directe bevoegdheid over de werkloosheidsuitkeringen, maar ondergaat de impact via haar OCMW's en sociale diensten.

Drugsgebruik: Brussel geen "epicentrum" van crack (maart 2026)

Op 11 maart 2026 publiceerde Sciensano de eerste nationale cartografie van het drugsgebruik op basis van de analyse van afvalwater (17 zuiveringsstations, 111 gemeenten, 28 % van de bevolking, stalen van 24 tot 30 maart 2025).

Resultaten voor Brussel:

• Brussel is niet het epicentrum van crack — in tegenstelling tot het dominante medianarratief. Het zuiveringsstation Antwerpen-Zuid registreert de hoogste concentraties crack, gevolgd door Charleroi, Namen en Aarlen
• Crack werd gedetecteerd in 11 van de 17 zuiveringsstations, in de drie gewesten van het land
• 27 % van de verslavingsbehandelingen in Brussel vermeldt crack (tegen 15 % in Wallonië en 6 % in Vlaanderen)
• Voor cocaïne (onderscheiden van crack) staat Antwerpen-Zuid eveneens bovenaan, met Brussel-Noord op de tweede plaats

Deze gegevens nuanceren het beeld van Brussel als "crackhoofstad" aanzienlijk. Er bestaat geen typisch profiel van de drugsgebruiker, aldus Sciensano. De bewakingscampagne wordt in 2026 herhaald.

Bronnen: Sciensano; BX1, RTBF, La Libre, DH (11 maart 2026).

Gesubsidieerde contractuelen (ACS/GECO)

Het ACS-mechanisme financiert ongeveer 10 000 functies in de Brusselse non-profitsector (~6 700 actief), met een budget van ~250 miljoen EUR/jaar. Sinds 2007 zijn er geen nieuwe functies gecreëerd. Op 3 februari 2026 betoogde de non-profitsector voor herfinanciering. De DPR voorziet in de voortzetting van de in 2015 gestarte hervorming.

Bron: Actiris / DPR, 2026.

Armoede: Mini-Bru IBSA 2026

De Mini-Bru 2026 bevestigt de structurele armoede in Brussel:

Meer dan een op de drie Brusselaars (37,3 %) loopt een risico op armoede of sociale uitsluiting (AROPE), het hoogste percentage van de drie gewesten.

Bron: BISA Mini-Bru 2026 (EU-SILC, Statbel, KSZ, gegevens 2024).

Nood sociaal-gezondheidspakket (19 maart 2026)

De ministerraad van 19 maart 2026 keurde een pakket noodmaatregelen goed voor daklozen, gedragen door de ministers Laaouej (PS) en De Smedt (Anders):

Opvang — 325 plaatsen veiliggesteld:

• Marie-Curie I (Anderlecht): 185 plaatsen verlengd tot 30 juni 2026 (waarvan 73 kinderen)
• Evere: 40 plaatsen gehandhaafd tot eind 2026
• Schaarbeek: 60 plaatsen gehandhaafd tot eind 2026
• 40 nieuwe plaatsen in semi-autonome huisvesting voor gezinnen

Deze plaatsen werden bedreigd met sluiting op 31 maart 2026.

Gezondheid — herstart van het team Cover:

• Opvolging van ~2 000 personen op 50 precaire sites (kraakpanden, metrostations)
• Sanitaire ronden in de metro hervat
• Het team Cover was opgeschort na de sluiting van het Centrum Athéna

Zorgtoegang — tijdelijk RMP-dispositief:

• Partnerschap Rode Kruis + Artsen Zonder Grenzen
• Medische opvang van personen zonder dekking

Bronnen: RTBF / Belga, BRUZZ (19-20 maart 2026).

Burgerparticipatie

Het Brussels Parlement heeft tussen 2021 en 2024 zes deliberatieve commissies gehouden, waaronder een over dakloosheid (2021, ~35 aanbevelingen). In verschillende gemeenten bestaan participatieve begrotingen. Het AGORA-mechanisme (permanente burgervergadering voor klimaat) is sinds 2024 inactief.

Bron: Brussels Parlement, 2021-2026.

Sociaal barometer 2025 Vivalis (15 april 2026)

Op 15 april 2026 publiceert het Observatorium voor Gezondheid en Welzijn (studiedienst van Vivalis) de Sociaal barometer 2025 — referentierapport over de staat van de armoede en de sociale gezondheidsongelijkheden in het Brussels Gewest.

Monetaire armoede: 23 % van de Brusselse bevolking loopt een armoederisico, tegenover 7 % in Vlaanderen en 13 % in Wallonië. De schijnbare daling tegenover 2023 (28 %) blijft binnen de statistische foutmarge.

Leefloon: 47 304 gerechtigden op 1 januari 2025 — meer dan in Vlaanderen (45 616) ondanks een bevolking die vijf keer kleiner is; Wallonië telt er 77 207. Bij de 18-64-jarigen is het aandeel gerechtigden gestegen van 3 % in 2002 tot bijna 7 % in 2025. In Sint-Jans-Molenbeek en Sint-Joost ontvangt meer dan één volwassene op tien een leefloon.

Geografie van de armoede: zes van de tien gemeenten met de laagste inkomens in België liggen in Brussel — Sint-Joost, Sint-Jans-Molenbeek, Anderlecht, Koekelberg, Schaarbeek en Brussel-Stad. Binnen het Gewest zelf variëren de armoedecijfers van de dubbele tot de drievoudige factor tussen gemeenten.

Kinderen: 1 Brussels kind op 3 leeft in armoede.

Huisvesting — meest verslechterde indicator:

• 55 572 gezinnen op de wachtlijst voor een sociale woning (+78 % in 15 jaar), wachttijden vaak meer dan 10 jaar
• 24 % van de Brusselaars woont in een ongezonde woning
• 30 % in overbewoonde huisvesting (waarvan 50 % van de gezinnen met kinderen)
• De 2 % armsten besteden meer dan 50 % van hun inkomen aan huur, waardoor hen ongeveer 10 € per persoon en per dag rest om te leven

Zeer kwetsbare groepen:

• ~50 000 mensen zonder wettig verblijf (≈ 4 % van de bevolking)
• 9 777 dakloze of slecht gehuisveste personen (telling Bruss'Help nov. 2024), +25 % in twee jaar

Gezondheidsongelijkheden:

• Kloof in levensverwachting van ongeveer 5 jaar tussen de rijkste en armste gemeenten
• Diabetes drie keer vaker bij de 20 % armsten
• 1 Brusselaar op 5 vertoont symptomen van angst of depressie

Bronnen: RTBF — Precariteit neemt toe in Brussel, sociale barometer (15 april 2026); Vivalis — Observatorium voor Gezondheid en Welzijn. Betrouwbaarheid: official.

Studenten met leefloon (15 april 2026)

Op 15 april 2026 publiceert BRUZZ, op basis van gegevens van de POD Maatschappelijke Integratie, het aantal meerderjarige studenten die hun studies voortzetten met een leefloon toegekend door een OCMW:

Brussel telt daarmee meer leefloonstudenten dan heel Vlaanderen, ondanks een bevolking die ongeveer vijf keer kleiner is — rechtstreeks gevolg van de concentratie van armoede in het Gewest (zie Sociaal barometer 2025 hierboven). In Vlaanderen is het aantal leefloonstudenten met +14 % in vijf jaar gestegen (Gent: 1 203; Mechelen: 584; Antwerpen: 546).

Institutionele herinnering: het leefloon, toegekend door het OCMW, bedraagt momenteel 1 340 € per maand voor een alleenstaande. De meerderjarige student zonder familiale steun kan er recht op hebben, onder contract met eisen over studievoortgang (werkuren, opvolging door een maatschappelijk werker). De uitkering kan worden geschorst als het traject niet vordert.

Bron: BRUZZ — Brussel telt meer leefloonstudenten dan heel Vlaanderen (15 april 2026). Betrouwbaarheid: official (gegevens POD Maatschappelijke Integratie).

Iriscare: 130 herstelplaatsen (april 2026)

Iriscare (GGC) lanceerde op 1 april 2026 een projectoproep voor de oprichting van 130 herstel­bedden in het Brussels Gewest (deadline: 15 mei 2026). Het doel is een gestructureerd tussentijds aanbod op te zetten tussen ziekenhuis en thuis, dat vandaag in Brussel ontbreekt.

Financiering: cofinanciering RIZIV (28,40 EUR/dag/patiënt, standaardconventie) + Iriscare (werkingskosten). Gewestelijk budget: 250 000 EUR (1 923 EUR/bed/jaar).

Doelstellingen: continuïteit van zorg ziekenhuis-thuis verbeteren, langdurige ziekenhuisverblijven verminderen, een kwalitatief alternatief bieden voor revalidatie.

Institutionele herinnering: Iriscare is een instelling van de GGC (Gemeenschappelijke Gemeenschapscommissie), bevoegd voor gezondheid en bijstand aan personen op het tweetalige grondgebied van Brussel-Hoofdstad.

Bron: Iriscare, 1 april 2026. Betrouwbaarheid: official.

Iriscare: cartografie van de zorgbehoeften in de rusthuizen (8 april 2026)

Op 8 april 2026 heeft Iriscare de eerste resultaten gepubliceerd van een enquête bij de 118 Brusselse rusthuizen — dat is het volledige patrimonium erkend door de GGC. De vragenlijsten werden ingevuld door de hoofdverpleegkundigen, de eerste actoren die een totaalbeeld hebben van de behoeften van de bewoners.

Belangrijkste vaststelling: de zorgbehoeften diversifiëren en verzwaren. De bewoners cumuleren steeds vaker psychische stoornissen, cognitieve stoornissen, afhankelijkheden, handicaps en sociale kwetsbaarheden. De algemene directie van Iriscare beschrijft behoeften die « zeer uiteenlopend en vaak complex » zijn, en roept op om de medische zorgzwaarte te overstijgen en een psychosociale en sociale dimensie in de evaluatie te integreren.

Aangekondigd doel: de complexiteit van de profielen beter kwantificeren om financiering en personeelsbezetting af te stemmen op de realiteit op het terrein. In dit stadium vormt de enquête een objectiveringsbasis — er is geen budgettaire beslissing aan gekoppeld. Iriscare financiert 211 instellingen voor ouderen in het Brussels Gewest (541 M EUR in 2024).

Bron: Iriscare — Cartografie van de zorgbehoeften in de rusthuizen (8 april 2026). Betrouwbaarheid: official.

Samusocial — project « Nozat »: gecontroleerde alcoholconsumptie in vrouwencentrum (20 april 2026)

Op maandag 20 april 2026 lanceert het Samusocial een pilootproject met de naam « Nozat » in het vrouwenopvangcentrum: de consumptie van bier en wijn (enkel) is voortaan toegestaan in de gemeenschappelijke ruimtes op de benedenverdieping. De dranken worden opgeslagen in een vergrendelde koelkast en consumptie blijft verboden in de kamers. Een extra begeleider is gedurende drie maanden aanwezig om het dispositief te evalueren.

Motivering (Sarah de Liamchine, algemeen directeur van Samusocial): « Voor de opgevangen vrouwen zijn deze momenten eenvoudigweg onmogelijk. Het strikte verbod kan als infantiliserend worden ervaren. »

Geformuleerde doelstellingen:

• Risicobeperking: snel en verborgen consumeren vóór de aankomst in het centrum of vóór de nachtelijke avondklok vermijden
• Humanisering van de opvang: de autonomie van de opgevangen personen erkennen
• Preventie: begeleiding en dialoog over problematisch gebruik mogelijk maken, in plaats van een blind verbod

Geen wijziging van de opvangcapaciteit noch van de bijbehorende financiering. Het dispositief wordt na drie maanden geëvalueerd.

Institutionele herinnering: Samusocial is een vzw van de GGC (Gemeenschappelijke Gemeenschapscommissie — bicommunautair Brussels). Het beheert de belangrijkste infrastructuur voor noodopvang van daklozen in Brussel.

Bron: L'Avenir (20 april 2026). Betrouwbaarheid: official.

3e golf werkloosheidshervorming: 11 215 Brusselaars uitgesloten (1 april 2026)

Op 1 april 2026 trad de 3e golf van de federale werkloosheidshervorming in werking. Het is de belangrijkste: 47 691 personen verliezen hun uitkeringen op nationaal niveau, waarvan 11 215 Brusselaars (werkzoekenden ingeschreven sinds 2 tot 8 jaar).

Impact OCMW's: volgens de POD Maatschappelijke Integratie gaat 41,5 % van de Brusselse uitgeslotenen naar het OCMW voor een leefloon (tegenover 55,4 % in Wallonië en 38,1 % in Vlaanderen). Voor de inschakelingsuitkeringen: 19,6 % in Brussel (30,3 % in Wallonië, 12 % in Vlaanderen). Deze cijfers, gebaseerd op golven 1 en 2, worden medio april gestabiliseerd.

Cumul sinds januari 2026: tussen 1 januari en 1 april verloren ongeveer 33 085 Brusselaars hun werkloosheidsuitkeringen (golven 1 + 2 + 3). De hervorming voorziet 6 golven tot juni 2027.

De zwaarst getroffen gemeenten zijn Molenbeek en Sint-Joost, waar de combinatie langdurige werkloosheid + lage kwalificatie + taalbarrière de uitsluitingen concentreert.

Bron: BX1 / Le Soir / Moustique / POD Maatschappelijke Integratie (1-2 april 2026). Betrouwbaarheid: official (POD, RVA-gegevens).

Ontruiming van het Hub Humanitaire (21 april 2026)

Op dinsdag 21 april 2026 heeft de Stad Brussel, in overleg met Bruss'help, 's ochtends de tenten ontruimd die rond het Hub Humanitaire (Havenlaan) waren opgeslagen. De Stad verwijst naar een verslechtering van de situatie: hygiëneproblemen (ratten gemeld), incidenten, spanningen op de site.

De bewoners waren vooraf geïnformeerd en naar noodopvangoplossingen doorverwezen. Volgens het artikel hebben meerdere personen die diezelfde ochtend ter plaatse bleven de voorgestelde oriëntaties geweigerd.

Dokters van de Wereld heeft publiekelijk gehekeld dat deze interventie « geen langetermijnoplossing biedt » voor het dakloosheidsverschijnsel rond het Hub Humanitaire.

Het Hub Humanitaire is een opvangstructuur voor personen in migratie-transit, beheerd door een consortium van verenigingen. De ontruiming betreft niet het Hub zelf, maar het kampement dat zich rond het Hub had gevormd.

Context — de telling van Bruss'help van april 2025 telde 9 777 personen zonder thuis in het Brussels Gewest, een stijging van 25 % op twee jaar tijd (zie sectie Sociaal Barometer 2025 hierboven).

Betrouwbaarheid: unconfirmed (perskartikel; officieel communiqué Stad/Bruss'help op 23 april niet gevonden). Bron: La Libre, 21 april 2026.

Digitale kloof en toegang tot rechten (23 april 2026)

Naast de sociaal-economische indicatoren vormt de digitale toegang tot openbare diensten een structurele hefboom voor inclusie of uitsluiting. De ordonnantie Brussel Digitaal (25 januari 2024) kadert de digitale transitie van de Brusselse administraties. De Barometer 2022 van de Koning Boudewijnstichting stelt vast dat 4 Brusselaars op 10 in digitale kwetsbaarheid verkeren, en 75 % van de laagopgeleide personen belangrijke moeilijkheden ondervindt.

Een samenkomst « L'humain d'abord ! » vond plaats op 23 april 2026 op het Fernand Cocqplein in Elsene (georganiseerd door Lire et Écrire), met de vraag aan de 19 gemeenten om de formele verplichtingen inzake het behoud van fysieke loketten en telefoondiensten na te leven.

Het onderwerp wordt in detail behandeld in de kaart digital (juridisch kader, grondwettelijk beroep, verenigingsmobilisatie).

Bron: zie kaart digital. Betrouwbaarheid: unconfirmed (lopende mobilisatie, perscoverage van 23/4 te consolideren).