Sociaal: 10M voor de stations, drugscommissaris, beschermde diensten

Regeerakkoord: de aangekondigde engagementen

Het akkoord van 12 februari 2026 omvat transversale sociale en veiligheidsmaatregelen:

• 10 miljoen EUR voor de beveiliging van de stations Midi en Noord (camera's, politie, schoonmaak, begeleiding van kwetsbare personen)
• Gewestelijke drugscommissaris: oprichting van een specifieke functie
• Bescherming van sociale diensten: daklozenopvang, verslavingshulp, begeleiding bevestigd
• Versterkte veiligheidsrol van de minister-president
• Kanal gered: 60 miljoen EUR voor de opening van het museum (degressief jaarbudget, verplichting tot eigen inkomsten)

Aandachtspunten: de details van de GGC (bicommunautaire gezondheidszorg) zijn nog niet gepubliceerd, en de bezuinigingen in de gezondheidszorg worden nog onderhandeld. De druk op de OCMW's ten gevolge van de werkloosheidshervorming (>1 miljard EUR cumulatief) zal door het nieuwe budgettaire kader moeten worden opgevangen.

Gelijke kansen (DPR, hoofdstuk 12)

De DPR wijdt een hoofdstuk aan gelijke kansen en de bestrijding van discriminatie:

• Gender mainstreaming: integratie van de genderdimensie in alle gewestelijke beleidsmaatregelen
• Anti-discriminatieplan: gewestelijk plan ter bestrijding van discriminatie, inclusief een testing-luik
• Testing woningdiscriminatie: controlemechanisme voor discriminerende praktijken op de huurmarkt
• LGBTQI+-actieplan: specifiek gewestelijk plan
• Handistreaming: integratie van de handicapdimensie in alle beleidsmaatregelen (bovenop het dossier PMR-toegankelijkheid)

Deze engagementen staan in de DPR, maar zijn nog niet omgezet in ordonnanties of uitvoeringsbesluiten.

Gezondheid en preventie (DPR, hoofdstuk 11)

De DPR voorziet in aanvullende maatregelen op het vlak van gezondheid:

• Médibus : mobiele medische bus om zorgmijdende bevolkingsgroepen te bereiken in onderbedeelde wijken
• Health in All Policies (HIAP) : integratie van de gezondheidsdimensie in alle gewestelijke beleidsmaatregelen (stedenbouw, mobiliteit, huisvesting)
• Voedselhulp : gewestelijke structurering van de voedselhulp, met een gecoördineerd kader voor lokale en verenigingsinitiatieven

Deze engagementen staan in de DPR, maar zijn nog niet omgezet in uitvoeringsmaatregelen.

Werkloosheidshervorming: impact op de Brusselse OCMW's

Waar gaat het over?

Sinds 1 januari 2026 zijn werkloosheidsuitkeringen in België beperkt tot maximaal twee jaar. Personen die deze drempel overschrijden verliezen hun recht op uitkeringen. De maatregel wordt in drie golven toegepast:

• 1 januari 2026: personen met meer dan 20 jaar inactiviteit
• 1 maart 2026: personen met 8 tot 20 jaar inactiviteit
• 1 april 2026: personen met 2 tot 8 jaar inactiviteit

In totaal verliezen 185 700 personen hun uitkeringen tussen januari 2026 en juli 2027 in België. In het Brussels Gewest zijn ongeveer 42 000 personen betrokken (schatting Actiris, cumulatief jan. 2026 – jul. 2027).

Wat gebeurt er met de uitgesloten personen?

De federale regering heeft de hervorming begroot op de hypothese dat een derde werk zou vinden, een derde naar het OCMW zou gaan (leefloon) en een derde over voldoende middelen zou beschikken (partner, spaargeld). Meerdere bronnen weerspreken deze projectie:

• Nationale Bank van België: de terugkeer naar werk zou 10 tot 20 % van de uitgeslotenen betreffen, geen 33 %
• Vivalis (studie op basis van BCSS-gegevens, maart 2025): van de 24 700 uitgeslotenen onder 55 jaar zou 21 % werk vinden, 32 % naar het OCMW gaan, 42 % zonder identificeerbaar inkomen vallen en 5 % naar de ziekte-invaliditeitsverzekering overgaan
• Rekenhof (februari 2026): de regeringshypothese wordt bestempeld als "niet erg realistisch"; het aandeel dat naar het OCMW overgaat is "waarschijnlijk onderschat"
• Precedent van 2015 (beperking inschakelingsuitkeringen): 72 % van de uitgeslotenen had na 6 maanden geen werk gevonden

Brussel bijzonder kwetsbaar

Brussel vertegenwoordigt ongeveer 10 % van de Belgische bevolking, maar zou een derde van de leefloongerechtigden en een derde van de personen zonder inkomen uit de hervorming concentreren (Vivalis). Het aantal leefloongerechtigden in Brussel bedroeg al 46 911 als jaargemiddelde in 2024 (BISA), een stijging van 12 % sinds 2020. De meest getroffen gemeenten zijn Sint-Joost-ten-Node, Sint-Jans-Molenbeek, Sint-Gillis en Brussel-Stad, waar bijna 4 % van de bevolking betrokken is.

Uiteenlopende gegevens: waarom de cijfers niet overeenstemmen

De eerste officiële gegevens van de POD Maatschappelijke Integratie geven aan dat 20 tot 27,5 % van de uitgeslotenen van januari zich tot het OCMW wendde. De OCMW's op het terrein rapporteren echter aanmeldingspercentages van 40 tot 50 %, en zelfs meer in Brussel. Het verschil wordt verklaard door de aard van de gegevens: de POD-cijfers tellen de administratief geregistreerde dossiers (betalings- of registratiegegevens), terwijl de OCMW's de personen tellen die zich aan het loket melden, inclusief dossiers in behandeling of in afwachting. De termijn tussen aanvraag en registratie bedraagt meerdere weken.

Het blinde punt: de non-take-up

Zonder systematische kruising van de databanken (RVA, RSZ, mutualiteiten, OCMW's) via de Kruispuntbank van de Sociale Zekerheid (KSZ) is het onmogelijk te bepalen wat er gebeurt met personen die zich niet bij het OCMW aanmelden: werk, ongedeclareerd werk, financiële afhankelijkheid van een naaste, vertrek uit het land of non-take-up van rechten. De non-take-up van sociale rechten in Brussel is een structureel fenomeen dat door Vivalis al in 2016 werd gedocumenteerd in een thematisch rapport over sociale onderbescherming in het Brussels Gewest. De Vivalis-studie van 2025 is de enige die de KSZ-gegevens heeft gekruist om de trajecten van de Brusselse uitgeslotenen te projecteren; zij schat dat 42 % van de uitgeslotenen onder 55 jaar zonder enig identificeerbaar inkomen zou vallen.

Budgettaire impact

De federale regering heeft 300 miljoen EUR compensatie voor de OCMW's in 2026 voorzien. Volgens het Rekenhof zou dit bedrag de behoeften voor 2026 dekken maar onvoldoende zijn voor de volgende jaren, met geraamde uitgaven van 709 miljoen EUR in 2029. De cumulatieve kost voor alle Belgische OCMW's wordt geschat op 631 miljoen tot meer dan een miljard EUR over de legislatuur.

Bronnen: RVA; POD Maatschappelijke Integratie; Vivalis (maart 2025); Rekenhof (feb. 2026); UVCW; BISA; RTBF (maart 2026).

Drugsgebruik: Brussel geen "epicentrum" van crack (maart 2026)

Op 11 maart 2026 publiceerde Sciensano de eerste nationale cartografie van het drugsgebruik op basis van de analyse van afvalwater (17 zuiveringsstations, 111 gemeenten, 28 % van de bevolking, stalen van 24 tot 30 maart 2025).

Resultaten voor Brussel:

• Brussel is niet het epicentrum van crack — in tegenstelling tot het dominante medianarratief. Het zuiveringsstation Antwerpen-Zuid registreert de hoogste concentraties crack, gevolgd door Charleroi, Namen en Aarlen
• Crack werd gedetecteerd in 11 van de 17 zuiveringsstations, in de drie gewesten van het land
• 27 % van de verslavingsbehandelingen in Brussel vermeldt crack (tegen 15 % in Wallonië en 6 % in Vlaanderen)
• Voor cocaïne (onderscheiden van crack) staat Antwerpen-Zuid eveneens bovenaan, met Brussel-Noord op de tweede plaats

Deze gegevens nuanceren het beeld van Brussel als "crackhoofstad" aanzienlijk. Er bestaat geen typisch profiel van de drugsgebruiker, aldus Sciensano. De bewakingscampagne wordt in 2026 herhaald.

Bronnen: Sciensano; BX1, RTBF, La Libre, DH (11 maart 2026).

Gesubsidieerde contractuelen (ACS/GECO)

Het ACS-mechanisme financiert ongeveer 10 000 functies in de Brusselse non-profitsector (~6 700 actief), met een budget van ~250 miljoen EUR/jaar. Sinds 2007 zijn er geen nieuwe functies gecreëerd. Op 3 februari 2026 betoogde de non-profitsector voor herfinanciering. De DPR voorziet in de voortzetting van de in 2015 gestarte hervorming.

Bron: Actiris / DPR, 2026.

Armoede: Mini-Bru IBSA 2026

De Mini-Bru 2026 bevestigt de structurele armoede in Brussel:

Meer dan een op de drie Brusselaars (37,3 %) loopt een risico op armoede of sociale uitsluiting (AROPE), het hoogste percentage van de drie gewesten.

Bron: BISA Mini-Bru 2026 (EU-SILC, Statbel, KSZ, gegevens 2024).

Nood sociaal-gezondheidspakket (19 maart 2026)

De ministerraad van 19 maart 2026 keurde een pakket noodmaatregelen goed voor daklozen, gedragen door de ministers Laaouej (PS) en De Smedt (Anders):

Opvang — 325 plaatsen veiliggesteld:

• Marie-Curie I (Anderlecht): 185 plaatsen verlengd tot 30 juni 2026 (waarvan 73 kinderen)
• Evere: 40 plaatsen gehandhaafd tot eind 2026
• Schaarbeek: 60 plaatsen gehandhaafd tot eind 2026
• 40 nieuwe plaatsen in semi-autonome huisvesting voor gezinnen

Deze plaatsen werden bedreigd met sluiting op 31 maart 2026.

Gezondheid — herstart van het team Cover:

• Opvolging van ~2 000 personen op 50 precaire sites (kraakpanden, metrostations)
• Sanitaire ronden in de metro hervat
• Het team Cover was opgeschort na de sluiting van het Centrum Athéna

Zorgtoegang — tijdelijk RMP-dispositief:

• Partnerschap Rode Kruis + Artsen Zonder Grenzen
• Medische opvang van personen zonder dekking

Bronnen: RTBF / Belga, BRUZZ (19-20 maart 2026).

Burgerparticipatie

Het Brussels Parlement heeft tussen 2021 en 2024 zes deliberatieve commissies gehouden, waaronder een over dakloosheid (2021, ~35 aanbevelingen). In verschillende gemeenten bestaan participatieve begrotingen. Het AGORA-mechanisme (permanente burgervergadering voor klimaat) is sinds 2024 inactief.

Bron: Brussels Parlement, 2021-2026.