Ouderen in Brussel: huisvesting, autonomie en gegevens

Kerncijfers

Brussel telt ongeveer 163.000 personen van 65 jaar en ouder, goed voor 13 % van de gewestelijke bevolking (1.255.795 inwoners op 1 januari 2025). Dit aandeel ligt beduidend lager dan het Belgische gemiddelde (~20 %), maar de vergrijzing neemt toe: de projecties van het Federaal Planbureau situeren het aandeel 65-plussers op 19 % tegen 2071.

Binnen de groep 65-plussers vertegenwoordigen de 80-plussers 4 % van de totale bevolking en 28 % van de 65-plussers. Deze ratio — de intensiteit van de vergrijzing — stijgt (26 % in 1991).

13 % van de Brusselse 65-plussers ontvangt de IGO (Inkomensgarantie voor ouderen), oftewel ongeveer 20.583 personen (januari 2022). Dat is drie keer meer dan in Vlaanderen (4 %) en meer dan het dubbele van Wallonië (5 %). Het verschil tussen gemeenten is aanzienlijk: van 4 % in Sint-Pieters-Woluwe tot 26 % in Sint-Joost-ten-Node.

Behandeling in de DPR

De Gewestelijke Beleidsverklaring van 13 februari 2026 behandelt de ouderen in hoofdstuk 11 (Sociaal / Gezondheid), zonder specifieke afdeling. De geïdentificeerde maatregelen:

• Thuiszorg: versterkte structurele ondersteuning van ouderen of personen met verlies van autonomie
• Mantelzorgers: respijtmaatregelen, administratieve vereenvoudiging
• Alternatieven voor woonzorgcentra: ontwikkeling voorzien (zonder verdere precisering)
• Multidisciplinaire structuren: de woonzorgcentra worden vermeld in een opsomming naast wijkgezondheidscentra en ziekenhuizen

De DPR vermeldt noch Iriscare, noch de lopende hervorming van de erkenningsnormen, noch de Tegemoetkoming voor hulp aan bejaarden (APA), noch de autonomieverzekering. Er wordt geen specifiek budget aan deze maatregelen gekoppeld en er wordt geen cijfermatige doelstelling vastgelegd.

Ter vergelijking: de institutionele financiering van Iriscare voor ouderenvoorzieningen bedraagt ongeveer 541 miljoen EUR in 2024 (jaarverslag Iriscare). De APA vertegenwoordigt bijkomend 35,4 miljoen EUR.

In België is 13,3 % van de bevolking van 15 jaar en ouder informele mantelzorger, met een piek bij de 55-64-jarigen (23,2 %) — nationale gegevens van Sciensano (gezondheidsenquête 2023-2024). Er zijn geen specifieke Brusselse cijfers beschikbaar.

Institutionele huisvesting

Capaciteit en bezetting

Iriscare telt 211 instellingen voor ouderen in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest, waarvan 119 rusthuizen. 11.592 personen verblijven er:

• 70 % zijn vrouwen
• 53 % is 85 jaar of ouder
• ~49 % geniet de verhoogde tegemoetkoming

De commerciële privésector bezit 62 % van de erkende bedden; de openbare en non-profitsector vertegenwoordigt 38 %.

Prijzen van woonzorgcentra

Iriscare publiceert sinds februari 2026 vergelijkende prijsgegevens per instelling:

Basisprijzen exclusief supplementen (was, kapper, activiteiten).

Het dagforfait is gestegen met 40,88 % sinds de bevoegdheidsoverdracht in 2019 (46,35 EUR/dag → 65,30 EUR/dag).

Lopende hervorming

Nieuwe erkenningsnormen zijn in werking getreden op 1 september 2024 (besluit van het Verenigd College van 18 januari 2024). Ze markeren de overgang van een zorggericht model naar een bewonergericht model (autonomie, participatie, levenskwaliteit).

Overige hervormingsmaatregelen:

• Brandveiligheidsnormen: bestaande instellingen moeten een certificaat A of B behalen vóór 1 september 2026
• Terugvordering van onbezette bedden: 50 % van de gemiddeld onbezette bedden vervalt automatisch elke 15 april
• Reactivatiepersoneel: 18 miljoen EUR/jaar voor kinesitherapeuten, psychologen, logopedisten, diëtisten en opvoeders
• Onbeperkte erkenning (voorheen maximaal 6 jaar) en tussentijdse sancties (boetes, schorsing)

Tegemoetkoming voor hulp aan bejaarden (APA)

De APA is een maandelijkse uitkering voor personen van 65 jaar en ouder met verlies van autonomie (minimumscore van 7 punten op de schaal van autonomievermindering). Maximumbedrag: 594 EUR/maand.

De APA is een bevoegdheid die op 1 januari 2019 van het federale niveau naar de GGC werd overgedragen. De gegevens worden gepubliceerd door stat.iriscare.brussels (socio-demografisch profiel en uitgavenevolutie).

Tewerkstelling van ouderen

Werkloosheid 55+

Actiris publiceert maandelijks werkloosheidsstatistieken per leeftijdsgroep (55-59, 60-64, 65+) en per gemeente via het instrument ViewStat. De groep 50+ is ook beschikbaar als totaalcijfer.

Flexi-jobs

Flexi-jobs kennen een sterke groei bij 65-plussers: +52,6 % in 2024 volgens de RSZ. De 65-plussers vertegenwoordigen 18,7 % van alle flexi-werknemers, maar 29,2 % van het arbeidsvolume (RSZ-gegevens, uitgesplitst naar leeftijd en gewest, driemaandelijks bijgewerkt).

Bevoegdheidsverdeling

De bevoegde gewestminister is Ahmed Laaouej (PS) — Sociale actie en solidariteit (Gewest) en Gezondheid en Sociale actie (GGC / Verenigd College). Geen enkele ministeriële portefeuille vermeldt expliciet de ouderen of Iriscare.

Aandachtspunten

• Brandveiligheidsnormen (1 september 2026): hoeveel instellingen zullen tijdig over het certificaat A of B beschikken?
• Terugvordering van bedden: welke impact op het totale aanbod? Wordt de tijdelijke opschorting van het mechanisme verlengd?
• DPR COCOF: de tekst, die op 22 februari 2026 nog niet openbaar was, zal die aanvullende engagementen bevatten inzake ouderen?
• Demografische projecties: het aandeel 65-plussers stijgt van 13 % naar 19 % tegen 2071 — zijn de huisvestings- en zorgcapaciteiten daarop afgestemd?
• APA: evolutie van het aantal aanvragen en de uitgaven in een context van vergrijzing

Wat de gegevens niet vertellen

Bepaalde dimensies van de vergrijzing in Brussel beschikken niet over gestructureerde publieke gegevens:

• Sociale restaurants: elk OCMW beheert zijn eigen structuren. Er zijn geen geaggregeerde gegevens over het aanbod, de bezoekcijfers of de gebruikersprofielen op gewestelijk niveau gepubliceerd.
• Sociaal isolement van ouderen: er bestaat geen specifieke barometer voor Brussel. De beschikbare gegevens zijn fragmentarisch — de Koning Boudewijnstichting schat dat 21 % van de 60-plussers in België risico loopt op isolement (barometer 2025). Statbel meet eenzaamheid bij de algemene bevolking (4,8 % in Brussel, Q3 2024). Een academische studie situeert het objectieve isolement van de Brusselse 65-plussers op 29 %, tegenover 24 % in Wallonië en 21 % in Vlaanderen.
• Oplichting en fraude gericht op ouderen: de federale politie publiceert cybercriminaliteitsstatistieken (64.995 feiten in 2024) maar splitst niet uit naar leeftijd van het slachtoffer.
• Mantelzorgers in Brussel: enkel nationale gegevens zijn beschikbaar (Sciensano: 13,3 % van de 15+ bevolking). Er zijn geen specifieke Brusselse cijfers gepubliceerd.