Burgerbijeenkomsten: 6 commissies afgerond, 205+ aanbevelingen, 7e in voorbereiding

De deliberatieve commissies van het Brussels Parlement

Sinds december 2019 maakt het reglement van het Brussels Parlement (art. 28bis) de oprichting mogelijk van deliberatieve commissies die 45 gelote burgers en 15 parlementsleden samenbrengen. Het mechanisme laat burgers toe om gedurende 4 tot 5 dagen rechtstreeks met hun verkozenen te overleggen en aanbevelingen te formuleren die aan de bevoegde parlementaire commissie worden overgemaakt.

De burgers worden geselecteerd via een dubbele loting op basis van rijksregisternummers onder inwoners van het Brussels Gewest van 16 jaar en ouder. Het platform democratie.brussels garandeert de transparantie van het proces.

Zes afgeronde commissies (2021–2024)

Totaal: ~205 aanbevelingen, overgemaakt aan de bevoegde parlementaire commissies. De opvolging wordt verzekerd door de parlementsleden, die binnen zes maanden verslag moeten uitbrengen.

7e commissie: openbare netheid (2026)

Op 23 januari 2026 heeft het Brussels Parlement quasi unaniem (enkel de twee N-VA-parlementsleden stemden tegen) de oprichting van een deliberatieve commissie over de netheid van de openbare ruimte goedgekeurd. Het thema was voorgesteld via een burgersuggestie (1 000 handtekeningen vereist).

• 45 burgers worden geloot uit 1 000 uitgenodigden
• Sessies gepland in het voorjaar van 2026
• Eerste commissie van de nieuwe legislatuur

8e commissie: mobiliteit (uitgesteld)

Een tweede burgersuggestie over mobiliteit had eveneens 1 000 handtekeningen verzameld. Het uitgebreid bureau van het Parlement heeft besloten deze commissie uit te stellen naar het tweede semester 2026, om budgettaire redenen en om de commissie over netheid voorrang te geven.

De permanente burgerbijeenkomst voor het klimaat

Los van de deliberatieve commissies is de burgerbijeenkomst voor het klimaat een permanent orgaan opgericht bij ordonnantie (2022, gewijzigd in maart 2024). Het bestaat uit 65 tot 100 gelote burgers uit 10 000 uitgenodigde inwoners, die elk jaar voor een derde worden vernieuwd. De deelnemers ontvangen 75 EUR per volledige deelnamedag.

Drie afgeronde cycli

De aanbevelingen van de eerste cyclus werden in juni 2023 aan de regering overhandigd. De bestendiging van de bijeenkomst hangt af van de goedkeuring van een ministerieel besluit dat de precieze modaliteiten vastlegt — oorspronkelijk verwacht voor eind 2025.

AGORA: het onafhankelijke burgerinitiatief

AGORA is een burgerbeweging (niet-institutioneel) opgericht in 2019, geïnspireerd op het Ierse model. 89 gelote burgers formuleerden concrete wetsvoorstellen, waarvan er een heeft geleid tot de ordonnantie over gemeentelijke volksraadplegingen (2024).

Huidige status: inactief sinds 2024. De financiering werd niet verlengd. Geen vermelding in de gewestelijke beleidsverklaring 2026.

Gemeentelijke participatieve budgetten

Verschillende Brusselse gemeenten hebben participatieve budgetten ingevoerd waarmee burgers lokale projecten kunnen voorstellen en erop stemmen:

• Elsene: 4e editie (2025-2026), 170 000 EUR — burgerprojecten van 7 500 tot 25 000 EUR
• Sint-Lambrechts-Woluwe: 200 000 EUR per jaar bestemd voor projecten van collectief belang
• Watermaal-Bosvoorde, Ukkel, Stad Brussel, Oudergem: actieve programma's

In totaal zijn er sinds 2019 148 participatieve processen georganiseerd in Brussel, alle vormen samen.

Wettelijk kader: vier afzonderlijke grondslagen

1. Reglement van het Parlement, art. 28bis (december 2019) — deliberatieve commissies
2. Klimaatordonnantie (2022, gewijzigd in 2024) — permanente burgerbijeenkomst voor het klimaat
3. Ordonnantie volksraadplegingen (2024, voortgekomen uit AGORA) — gemeentelijke raadplegingen
4. Nieuwe gemeentewet, art. 258bis — gemeentelijke participatieve budgetten

Kritische kanttekeningen

Het CBCS (Centre Bruxellois de documentation sur l'action Sociale) en andere waarnemers hebben verschillende beperkingen gedocumenteerd:

• Onvoldoende opvolging: de parlementsleden moeten binnen zes maanden verslag uitbrengen, maar het niet-bindende karakter van de aanbevelingen beperkt de werkelijke impact
• Risico op instrumentalisering: "de commissies zouden performatief kunnen worden zonder echte politieke verandering" (CBCS)
• Concurrentie met expertise: de commissies dreigen meer politieke aandacht te krijgen dan "de adviezen van adviesraden en professionals op het terrein"
• Keuze van thema's: 5G werd als eerste thema gekozen, waardoor als dringender beschouwde onderwerpen werden uitgesteld
• Impact van de politieke crisis: de 613 dagen zonder gewestregering hebben de opvolging van de aanbevelingen van commissies 4 tot 6 bevroren

Aandachtspunten

• Commissie netheid (voorjaar 2026): eerste test van de nieuwe legislatuur
• Commissie mobiliteit (2e semester 2026): verband met de herziening van Good Move
• Ministerieel besluit klimaatbijeenkomst: bestendige verankering van het instrument
• Opvolging van de 205+ aanbevelingen: werkelijk uitvoeringspercentage
• Gewestelijke beleidsverklaring: voorziet een burgerraadpleging over mobiliteit en een routekaart voor de klimaatbijeenkomst