Leerplichtonderwijs in Brussel: de impact van de besparingen FWB en Vlaamse Gemeenschap

Waarom dit dossier rechtstreeks de Brusselaars aangaat

In Brussel wordt de school van uw kind beheerd door de Federatie Wallonië-Brussel (voor het Franstalig onderwijs) of door de Vlaamse Gemeenschap (voor het Nederlandstalig onderwijs). Het Brussels Hoofdstedelijk Gewest — waarvoor uw gezin gewestelijke belastingen betaalt — heeft vrijwel geen enkele macht over het leerplichtonderwijs. Dat is de eerste anomalie van de « institutionele lasagne » voor Brusselse ouders: de Brusselse regering kan de besparingen die in Brussel-Stad in het FWB-Parlement worden beslist, noch die welke in het Vlaams Parlement worden beslist, tegenhouden.

Hoeveel kinderen in elk net? Volgens perspective.brussels (Panorama van de school in Brussel, 2023-2024) gaat 92 % van de Brusselse kinderen tussen 3 en 17 jaar naar een school die is georganiseerd of gesubsidieerd door een van de Gemeenschappen (FWB of Vlaamse Gemeenschap); de overige 8 % zitten in privéscholen, Europese, internationale scholen of volgen thuisonderwijs. Het Nederlandstalig onderwijs in Brussel telt ongeveer 53 600 leerlingen in 2024-2025 — dus ongeveer één kind op vijf in de Gemeenschapsnetten (VGC / GO! Scholengroep Brussel). De grote meerderheid van de anderen volgt het FWB-net.

Hoeveel huishoudens combineren beide netten? Volgens het BISA (gegevens 1 januari 2021, gepubliceerd in augustus 2025), van de 128 903 Brusselse huishoudens met minstens één kind van 3-17 jaar:

• 96 % (124 013 huishoudens) sturen hun kinderen naar één systeem;
• 2,5 % (2 897 huishoudens) combineren FWB en Vlaamse Gemeenschap;
• 1 % (1 286) FWB + ander systeem (privé, Europees, internationaal);
• 0,5 % (660) Vlaamse Gemeenschap + ander systeem.

In 2026 leggen deze twee bevoegdheidsniveaus — waarop het Brussels Hoofdstedelijk Gewest geen hefboom heeft — gelijktijdig besparingen op die raken aan:

• de Brusselse leerkrachten en directies (secundair, basis, bijzonder onderwijs);
• de Franstalige leerlingen (einde kosteloosheid in P1-P3, verhoging inschrijvingsgeld);
• de Nederlandstalige anderstalige nieuwkomers (vermindering van de financiering van de OKAN-coaches, zie specifieke sectie hieronder);
• de studenten hoger onderwijs (+ 359 € inschrijvingsgeld per jaar, FWB-kant).

Luik Federatie Wallonië-Brussel (Franstalig onderwijs)

Het budgetplan Glatigny: 86,7 M EUR in het leerplichtonderwijs (2026)

De regering van de Federatie Wallonië-Brussel, geleid door minister van Onderwijs Valérie Glatigny (MR), kondigde in oktober 2025 een besparingsplan van 500 miljoen euro aan voor de periode 2026-2029, waarvan 255 miljoen in 2026. Het leerplichtonderwijs draagt het zwaarste deel met 86,7 miljoen euro aan besparingen het eerste jaar.

De concrete maatregelen voor het schooljaar 2026-2027:

• Werktijd van leerkrachten: de leerkrachten van de hogere graad secundair gaan van 20 naar 22 lesuren per week, waardoor hun lading wordt afgestemd op de lagere graad. Voor een Brusselse school vermindert deze hervorming mechanisch het aantal tijdelijke posten (minder uren te verdelen).
• Ziekteverlof: na uitputting van de ziektedagen daalt het behouden percentage van 80-70 % naar 60 % — een verlies aan koopkracht voor leerkrachten die al kwetsbaar zijn.
• Werkingsmiddelen: de dotaties aan de scholen worden niet geïndexeerd in 2026 — in de praktijk een reële daling.
• Kosteloosheid in het basisonderwijs: afschaffing van de kosteloosheid voor de jaren P1 tot P3, herleid naar de schoolbudgetten met « bescheiden besparingen ».
• Statuut van leerkrachten: de vaste benoeming wordt vervangen door een nieuw contract « CDI-E » (contract van onbepaalde duur schoolmodel) vanaf 2027. De nieuwe leerkrachten zullen niet langer de historische werkzekerheid genieten.
• Hoger onderwijs: inhaalbeweging van de indexering van het inschrijvingsgeld sinds 2011 — het standaardtarief gaat van 835 € naar 1 194 € per jaar vanaf de start van het academiejaar 2026-2027, oftewel + 43 %. Aan Brusselse kant raakt dit rechtstreeks de gezinnen van studenten aan de ULB, de VUB (via haar FWB-luik), de USL-B en de Franstalige hogescholen.

De FWB-regering beweert de lonen van huidige leerkrachten, de indexering voor leerkrachten in dienst, de klasgroottes en de hervorming van de initiële opleiding te hebben « beschermd ». Ze kondigt ook een verhoging van 5 % van het loon van nieuwe masterafgestudeerde leerkrachten aan vanaf 2027.

Bron: La DH (10 okt. 2025); Bruxelles Today (2026).

Staking en manifestatie van 9 april 2026: 10 000-15 000 mensen in de straten van Brussel

Op 9 april 2026 trokken tussen 10 000 en 15 000 personen (10 000 volgens de politie, 15 000 volgens de vakbonden) door Brussel tegen het besparingsplan van de FWB-regering. Het is de tweede manifestatie in vier maanden — op 15 december 2025 hadden 5 000 tot 7 000 personen al gemarcheerd om dezelfde redenen. De verdubbeling van de mobilisatie in vier maanden illustreert de toenemende woede in de sectoren onderwijs, cultuur, jeugd en crèches.

Verloop: vertrek van de hoofdstoet om 10 u aan het Zuidstation, parcours over de kleine ring met stops voor het MR-hoofdkwartier (sterke politieaanwezigheid), de kantoren van de Engagés en de zetel van de FWB-regering (place Surlet de Chokier). De stoet van het collectief Mars Attacks (manifestanten met Marsmannetjes-maskers) sloot aan bij de hoofdbeweging vanuit de Pensioenentoren.

Onder de spandoeken: « L'éducation n'est pas une dépense, c'est la première des défenses » en « Et dire que j'ai voté Engagés... ».

Aan het Institut Maris Stella (Laken) — Brusselse secundaire school aangehaald door RTBF via directrice Imane Kenfaoui — bedraagt het stakingspercentage 35 % van het personeel op 9 april, tegen 24 % tijdens de staking van december 2025. « We zitten op een malaise die zich in de muren van de school installeert », beschrijft ze, waarbij ze de FWB-regering verwijt over te stappen van een logica van « co-geconstrueerde hervormingen » naar een « top-down » logica: « de politiek beslist, wij passen toe en ontdekken de moeilijkheden op het terrein ».

De CGSP Enseignement klaagt het volgende aan:

• de toename van de werklast;
• de onderinvestering in de Brusselse schoolinfrastructuur (waarvan meerdere scholen dringende renovaties nodig hebben);
• de maatregelen die zieke leerkrachten bestraffen;
• de geplande afschaffing van meer dan 100 posten van begeleidings- en ondersteuningsadviseurs.

Bronnen: RTBF (9 april 2026); Bruxelles Today; L'Avenir.

Collectief « Mars Attacks »: het protest daalt neer in de scholen

Parallel met de vakbondsstakingen werd in maart 2026 een spontaan collectief van directies en leerkrachten — « Mars Attacks » — opgericht. Begonnen met 13 scholen, groepeert het nu ongeveer 45 instellingen verspreid over Wallonië en Brussel. Dit collectief klaagt een besparingslogica aan die volgens hen het beroep van leerkracht en de kwaliteit van het onderwijs duurzaam destabiliseert.

Een intersectorale actie is aangekondigd voor 12 mei 2026 (gezondheid, onderwijs, non-profit, in samenhang met de federale pensioenen).

Bron: RTBF, « Mars Attacks: de riposte van de scholen ».

Luik Vlaamse Gemeenschap (Nederlandstalig onderwijs)

Het budgetplan Demir: 63,5 M EUR op het secundair (neerwaarts herzien)

Op 15 maart 2026 kondigde Vlaams minister van Onderwijs Zuhal Demir (N-VA) een neerwaartse herziening aan van de geplande besparingen in het Vlaams secundair onderwijs: het bedrag wordt teruggebracht van 150 M EUR naar 63,5 M EUR (−57,7 %), met name door lagere inschrijvingen dan verwacht in het zevende jaar en minder uitgaven aan gespecialiseerde leerkrachten. De gehandhaafde maatregelen omvatten:

• Een vermindering van 10 % van de bijkomende financiering voor klassen met beperkt aantal leerlingen;
• Een besparing van 2,5 % op de werkingsbudgetten van de « school communities »;
• Een vermindering van de financiering voor de OKAN-overgangscoaches (Onthaalklas Anderstalige Nieuwkomers), zonder globaal percentage officieel meegedeeld door het kabinet-Demir.

Bron: businessam.be — De besparingen in het secundair onderwijs blijken een stuk beperkter.

Concrete impact in de Brusselse OKAN-scholen

Op 20 maart 2026, vijf dagen na de aankondiging van Demir, hield de Vlaamse Gemeenschapscommissie (VGC) een debat over de concrete impact van de besparingen op het Nederlandstalig onderwijs in Brussel. Het wrijvingspunt: de vermindering van de middelen toegewezen aan de OKAN-coaches, die anderstalige nieuwkomers begeleiden in hun overgang naar het gewone onderwijs. BRUZZ documenteert het detail van de verminderingen per Brusselse school — cijfers gepubliceerd na de herziening-Demir maar niet door haar in vraag gesteld:

De rechtstreeks getroffen Brusselse scholen:

In 2024-2025 zaten 394 anderstalige nieuwkomers in OKAN op secundair niveau in Brussel. De vermindering van de coaches betekent dat een aanzienlijk aantal van deze jongeren — vaak uit gezinnen die recent in Brussel zijn aangekomen, aanvankelijk niet-Nederlandstalig — de begeleiding verliezen die hun integratie in het gewone systeem faciliteert.

Politieke reacties:

• Emile Luhahi (Groen) noemt het « een bloedbad » en beschouwt de maatregel als een bedreiging voor het hele OKAN-systeem. Hij stelt dat « een copy-paste-beleid uit Vlaanderen niet werkt in Brussel », gezien de meertalige en diverse realiteit van het Gewest.
• Dirk De Smedt (Anders.) antwoordt dat de besparingen specifiek gericht zijn op de opvolgcoaches, niet op het OKAN-onderwijs zelf, en dat de scholen overigens bijkomende middelen krijgen voor de Nederlandse taalversterking.

Bron: BRUZZ, 20 maart 2026.

Andere Vlaamse maatregelen 2026 die de Brusselaars raken

• Hoger onderwijs: besparingen van meer dan 80 miljoen euro, waarvan 46 miljoen op de werkingsbudgetten van universiteiten en hogescholen. De VUB (Vrije Universiteit Brussel) publiceerde in maart 2026 een communiqué waarin ze de omvang van de besparingen aanklaagt. De studenten zullen hun inschrijvingsgeld zien stijgen met 150 € per jaar vanaf het academiejaar 2026-2027.
• Studiebeurzen: −33,8 M EUR op de studiebeurzen — rechtstreekse impact op Brusselse Nederlandstalige studenten met een bescheiden inkomen.
• Godsdienst- en zedenleer: besparingen van 33 M EUR in 2026, daarna 100 M EUR/jaar vanaf 2027, via een hervorming beslist door de Vlaamse regering op 30 januari 2026.
• Buitenschoolse opvang GO!: vanaf 1 september 2026 financiert het GO!-net (Vlaams openbaar onderwijs) het personeel voor de voor- en naschoolse opvang niet meer. Een last die op de gemeenten, de ouders zal vallen of zal verdwijnen.

Inschrijvingen basisonderwijs NL 2026: 42 % op wachtlijst (24 april)

Het platform LOP Brussel Basisonderwijs publiceerde op 24 april 2026 de resultaten van de inschrijvingen 2026 voor het Nederlandstalig basisonderwijs (kleuter en lager) in Brussel.

Kerncijfers:

• 2 180 kinderen met voorrang werden al in januari ingeschreven (broers/zussen + kinderen van personeel)
• 5 414 aanmeldingen werden ingediend in gewone procedure (na januari)
• Van die 5 414 aanmeldingen kreeg bijna 60 % een plek in een gekozen school; 42 % (~2 274 kinderen) staat op een wachtlijst

Wat LOP zegt: « Een weigering betekent dat de vraag het aanbod overstijgt in die school of wijk. » Ouders op de wachtlijst moeten wachten op een afmelding of een andere school zoeken.

In perspectief: het Nederlandstalig basisonderwijs in Brussel telt ongeveer 53 600 leerlingen in 2024-2025 (alle niveaus, VGC / GO! Scholengroep Brussel) — dus ~1 leerling op 5 in de Gemeenschapsnetten. De druk op de capaciteit in het NL-lager staat in wisselwerking met de vermindering van de OKAN-coaches (nieuwkomers) die elders in dit dossier wordt gedocumenteerd, en met het debat over de onderwijs-« lasagne ».

Bron: LOP Brussel Basisonderwijs, via BRUZZ (24 april 2026).

De dubbele lasagne: wie beslist wat voor de school van uw kind?

Deze fragmentatie verklaart waarom geen enkele Brusselse gewestelijke beslissing de besparingen die in Brussel-Stad in het FWB-Parlement (Wetstraat) of in het Vlaams Parlement (Hertogstraat) worden beslist kan annuleren of verzachten. De Brusselse ouder die de school van zijn of haar kind wil verdedigen, moet zich tot het juiste bevoegdheidsniveau wenden — een informatie die kwetsbare gezinnen, of niet-Franstalige/niet-Nederlandstalige gezinnen, het moeilijkst kunnen verkrijgen.

Gewestelijke verbintenis (GBV 2026): het Masterplan Tweetaligheid

De Brusselse Gewestbeleidsverklaring van 12 februari 2026 voorziet in een Masterplan Tweetaligheid, maar dit betreft uitsluitend:

• de opleiding van gewestelijke ambtenaren;
• de gemeentelijke diensten (functionele tweetaligheid);
• de Brusselse ziekenhuizen.

Het dekt niet het leerplichtonderwijs, dat een exclusieve gemeenschapsbevoegdheid blijft. De Brusselaars blijven dus afhankelijk van de budgetkeuzes van de FWB en de Vlaamse Gemeenschap voor de school van hun kinderen.

Wat te volgen

1. 12 mei 2026: aangekondigde nationale intersectorale actie (onderwijs, gezondheid, non-profit, federale pensioenen).
2. Invoering van CDI-E (2027): de eerste cohorten nieuwe FWB-leerkrachten aangeworven onder kwetsbaar statuut.
3. OKAN-cohort 2026-2027: opvolging van het aantal begeleide vs niet-begeleide anderstalige nieuwkomers in Brussel.
4. Klassluitingen en herschikkingen in de Brusselse scholen bij de start van het schooljaar 2026-2027, in samenhang met de nieuwe lesbelasting van de leerkrachten.
5. Gemeentelijke dotaties: hoe absorberen de Brusselse gemeenten de terugtrekking van de GO!-financiering voor de buitenschoolse opvang?

Bronnen en methodiek

De feiten uiteengezet in dit dossier komen uit geverifieerde persbronnen (RTBF, BRUZZ, La DH, L'Avenir, Bruxelles Today) en institutionele communiqués (VGC, CGSP Enseignement). De FWB-bedragen zijn afkomstig uit het budgetplan van de regering-Glatigny meegedeeld in oktober 2025. De OKAN-cijfers komen uit het VGC-debat van 20 maart 2026.

BGM velt geen oordeel over de opportuniteit van de besparingen beslist door de FWB of de Vlaamse Gemeenschap — het documenteert hun concrete effecten op de Brusselaars, in overeenstemming met zijn opdracht als transparante spiegel van het bestuur in Brussel.