Welzijn en levenskwaliteit in Brussel: indicatoren, rankings en uitdagingen

Levenstevredenheid

Volgens Focus nr. 77 van het IBSA, uitgevoerd in samenwerking met het Federaal Planbureau op basis van de EU-SILC 2023 enquête, geven Brusselaars een gemiddelde score van 7,5/10 aan hun levenstevredenheid. Deze score is gelijk aan die van Wallonië (7,5) maar lager dan Vlaanderen (7,8).

Van de Brusselaars geeft 15,5 % een score van 9 of 10/10, tegenover 19,1 % op nationaal niveau.

De belangrijkste determinanten geïdentificeerd door het IBSA zijn:

• Gezondheid (fysiek en mentaal) — de meest bepalende factor
• Een fatsoenlijke levensstandaard en adequate materiële omstandigheden
• Het onderhouden van sociale relaties en deelname aan activiteiten
• Aangepaste huisvesting
• De mogelijkheid om te werken

Bron: IBSA Focus nr. 77 (sept. 2025), gegevens EU-SILC 2023.

Subjectief geluk (UGent/NN Nationaal Barometer)

De Nationale Geluksbarometer, uitgevoerd door de Universiteit Gent (UGent) en verzekeraar NN bij 1.572 representatieve respondenten in januari 2026 (jaarlijkse enquête sinds 2017), plaatst het Brussels Hoofdstedelijk Gewest aan de top van de drie Belgische gewesten in maart 2026:

• Brussel: 6,62/10
• Vlaanderen: 6,61/10
• Wallonië: 6,36/10
• Nationaal gemiddelde: 6,53/10 (gedaald van 6,73 begin 2020)

Het herstel na 2024 is omgeslagen, onder invloed van "economische en geopolitieke onzekerheden". Werklozen (5,32/10) en arbeidsongeschikten (5,13/10) rapporteren de laagste scores. Voor het eerst sinds 2017 scoren werkenden niet langer hoger dan gepensioneerden. Professor Lieven Annemans (UGent) benadrukt het belang van "een nuttige activiteit of levensdoel" als bepalende factor voor welzijn.

Deze rangschikking is consistent met de IBSA Focus nr. 77 (levenstevredenheid 7,5/10, zie hierboven), maar meet een ander concept (subjectief geluk vs levenstevredenheid).

Bron: DH / UGent / NN (9 maart 2026).

Inkomens en armoede

De Sociaal Barometer 2025 van het Observatorium voor Gezondheid en Welzijn — studiedienst van Vivalis (GGC-administratie) — gepubliceerd op 15 april 2026, documenteert een hoge en aanhoudende bestaansonzekerheid:

• AROPE-percentage (risico op armoede of sociale uitsluiting): 23 % van de Brusselse bevolking, tegenover 7 % in Vlaanderen en 13 % in Wallonië
• 47 304 begunstigden van het leefloon op 1 januari 2025, ofwel ongeveer 7 % van de 18-64-jarigen (tegenover 3 % in 2002); in gemeenten zoals Sint-Jans-Molenbeek en Sint-Joost-ten-Node ontvangt meer dan één op de tien 18-64-jarigen een leefloon
• Zes van de tien armste gemeenten van België qua inkomen liggen in Brussel, waaronder Sint-Joost-ten-Node, Anderlecht en Schaarbeek
• Een "onzichtbare bevolking" geschat op meer dan 50 000 personen zonder verblijfstitel (ongeveer 4 % van de Brusselse bevolking)

De Sociaal Barometer 2023 stelde al uitgesproken inkomenskloven vast (de armste 10 % onder 985 EUR/maand per persoon, de rijkste 10 % boven 4 120 EUR/maand) en een recht op de kinderbijslagtoeslag voor zes Brusselse kinderen op tien (80 % in Sint-Joost-ten-Node). De driemaandelijkse IALC-monitoring (Statbel) meet een subjectieve armoede van 29,4 % (personen die aangeven moeilijk rond te komen).

Dak- en thuisloosheid

De door Bruss'Help gecoördineerde telling registreerde 9 777 dak- of thuisloze personen in Brussel op 6 november 2024, een stijging van 25 % in twee jaar. De Sociaal Barometer 2025 wijst op de aanhoudende verergering van de huisvestingsnood over het decennium.

Bronnen: Sociaal Barometer 2025 (Observatorium/Vivalis, apr. 2026); Sociaal Barometer 2023 (maart 2024); daklozentelling Bruss'Help (nov. 2024); Statbel IALC.

Gezondheid en levensverwachting

Levensverwachting

De levensverwachting bij geboorte in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest bedraagt 82,15 jaar (2024), lager dan Vlaanderen (83,2) en hoger dan Wallonië (80,6). Intra-gemeentelijke verschillen bestaan: Focus nr. 76 van het IBSA (2025) analyseert de levensverwachting per wijk.

Fysieke en mentale gezondheid

De Gezondheidsenquête 2023-2024 van Sciensano (7e golf, 3 000 deelnemers in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest) bestrijkt meer dan 400 indicatoren verdeeld over 6 modules: gezondheid en levenskwaliteit, gezondheidsdeterminanten, preventie, geestelijke gezondheid, gezondheidszorg, en gezondheid en maatschappij.

De resultaten gepubliceerd sinds september 2025 tonen dat het risico op kwetsbaarheid bij ouderen het hoogst is in het Brussels Gewest, gevolgd door Wallonië en Vlaanderen.

De interactieve tool HISIA maakt het mogelijk de gegevens per gewest te raadplegen.

Bronnen: Statbel (levensverwachting 2024); Sciensano HIS 2023-2024; IBSA Focus nr. 76.

Sociale relaties en eenzaamheid

De driemaandelijkse IALC-monitoring van Statbel meet de zelfgerapporteerde eenzaamheid. In Brussel daalde het percentage van 9,5 % (Q3 2023) naar 4,8 % (Q3 2024), een aanzienlijke daling.

Het IBSA identificeert regelmatig contact met familie en vrienden, evenals deelname aan activiteiten, als factoren die een hogere levenstevredenheid bevorderen.

Bron: Statbel IALC Q3 2024 (gepubliceerd dec. 2025).

Geestelijke gezondheid

De Gezondheidsenquête 2023-2024 van Sciensano (rapport oktober 2025) levert de eerste gedetailleerde regionale gegevens over geestelijke gezondheid sinds 2018. In het Brussels Hoofdstedelijk Gewest:

• 58,0 % van de inwoners geniet van een gunstig psychisch welzijn, significant minder dan in Vlaanderen (64,9 %, p=0,04) en vergelijkbaar met Wallonië (58,5 %)
• De gemiddelde GHQ-12-score bedraagt 2,3/12 (Vlaanderen 1,9, Wallonië 2,2) — een hogere score wijst op meer psychische klachten
• 23,9 % van de Brusselaars vertoont ernstige psychische nood (GHQ ≥ 4), tegenover 20,3 % in Vlaanderen en 24,7 % in Wallonië
• De gemiddelde vitaliteitsscore bedraagt 54,3/100 (Vlaanderen 61,2, Wallonië 52,8)
• 80,4 % van de Brusselaars verklaart optimistisch te zijn over de toekomst (stabiel sinds 2018), met een stijgend aandeel "meer optimistisch dan gewoonlijk" (van 13,0 % naar 17,4 %)

Jongvolwassenen

De leeftijdsgroep 15-24 jaar is bijzonder kwetsbaar: het psychisch welzijn ligt er onder de 50 % en daalt tot 42,4 % bij jonge Brusselse vrouwen. Op nationaal niveau heeft 23,1 % van de 15-24-jarigen een angst- en/of depressiestoornis.

Nationale tendens

Op Belgisch niveau treffen diagnosticeerbare psychische stoornissen 17,8 % van de bevolking (tegenover 14,4 % in 2018). Angststoornissen stegen van 6,1 % naar 12,8 % in twintig jaar, depressieve stoornissen van 8,0 % naar 12,7 %. Suïcidale ideatie treft 5,5 % van de bevolking en het aantal suïcidepogingen steeg van 2 naar 6-7 per duizend sinds 2018. Sciensano merkt op dat "de situatie in Brussel niet veel is veranderd tussen 2018 en 2023-24, maar de situatie was al eerder ongunstig".

Bron: Sciensano, Gezondheidsenquête 2023-2024: Geestelijke gezondheid (okt. 2025).

Digitale kloof

De Barometer Digitale Inclusie 2024 van de Koning Boudewijnstichting (gegevens Statbel 2023, uitgevoerd door UCLouvain en UGent) toont aan dat 40 % van de Belgen tussen 16 en 74 jaar digitaal kwetsbaar is: 32 % beschikt over zwakke digitale vaardigheden en 8 % gebruikt geen internet. In Brussel is 70 % van de laaggeschoolden digitaal kwetsbaar.

De ongelijkheden zijn uitgesproken:

• 29 % van de huishoudens met lage inkomens heeft geen internetverbinding thuis (tegenover 1 % van de huishoudens met hoge inkomens)
• 57 % van de laaggeschoolde internetgebruikers heeft nooit een administratieve procedure online uitgevoerd
• De digitalisering van overheidsdiensten (banken, administraties, ziekenhuizen) versterkt de uitsluiting van mensen zonder toegang of vaardigheden

Op 25 september 2025 bevestigde het Grondwettelijk Hof het recht op niet-digitale toegang tot overheidsdiensten, naar aanleiding van het beroep van Eneo en 23 maatschappelijke organisaties tegen de ordonnantie "Brussel Digitaal" (afgekondigd op 25 januari 2024). Het Brussels Platform Armoede coördineert de belangenbehartiging rond dit thema sinds 2022.

Bronnen: Koning Boudewijnstichting, Barometer Digitale Inclusie 2024; Brussels Platform Armoede.

Precarisering en werkloosheidshervorming

De federale hervorming van de werkloosheid (beperking van de uitkeringen tot twee jaar) trad in werking op 1 januari 2026 en de gevolgen zijn nu gedocumenteerd, voorbij de aanvankelijke projecties. De uitsluitingen verlopen in golven naargelang de duur van inactiviteit: meer dan 20 jaar vanaf 1 januari, 8 tot 20 jaar op 1 maart, 2 tot 8 jaar op 1 april 2026. Op nationaal niveau bericht de pers over ongeveer 117 000 personen die hun rechten verloren tussen januari en juni 2026, bijna 63 % van het verwachte cohort tegen juli 2027 (ongeveer 25 000 al op 1 januari). Aan Brusselse kant projecteerde de studie van Vivalis (maart 2025) zo'n 8 000 betrokken personen en 42 % uitgeslotenen onder 55 jaar zonder identificeerbaar inkomen binnen de zes maanden.

Overdracht naar de Brusselse OCMW's. Volgens het OCMW van de Stad Brussel (cijfers op 31 mei 2026) dienden 3 567 uitgesloten personen er een aanvraag in — volgens het OCMW ongeveer 45 % van de uitgeslotenen die zich aanmeldden — waarvan 2 706 een leefloon of een gelijkwaardige steun verkregen (76 % van de aanvragers) en ongeveer 6 % een andere sociale steun; bijna 20 % had sinds 1 juli 2025 opnieuw werk gevonden. Om de schok op te vangen, omschreven als een aangekondigde "tsunami", opende het OCMW drie nieuwe sociale antennes en wierf het 38 extra maatschappelijk werkers aan.

Inkomensverlies, administratieve onzekerheid en het risico op non-take-up van sociale rechten zijn bekende determinanten van psychische nood en isolement — factoren die het IBSA en Sciensano als centraal identificeren voor de levenstevredenheid en de geestelijke gezondheid (zie bovenstaande secties). De gedetailleerde impact op de negentien OCMW's wordt opgevolgd in het dossier Brusselse OCMW's en de domeinkaart Sociaal.

Bronnen: L'Avenir / OCMW Stad Brussel (5 juni 2026); RVA (werkloosheidshervorming); Vivalis (maart 2025); IBSA Focus nr. 77; Sciensano GE 2023-2024. Vertrouwen: official over het kader van de hervorming; unconfirmed over de uitsluitingscijfers (perscijfers en OCMW-ramingen).

Leefomgeving

Luchtkwaliteit

Het jaarverslag 2024 van Leefmilieu Brussel bevestigt een voortdurende verbetering:

• NO₂: de Europese normen worden nageleefd aan de 13 referentiestations; de doelstellingen voor 2030 worden nog niet bereikt bij stations beïnvloed door verkeer
• PM2.5: EU-normen en 2030-doelstellingen nageleefd; WHO-aanbevelingen (5 µg/m³) niet bereikt
• PM10: lichte jaarlijkse overschrijding alleen in Sint-Jans-Molenbeek

Groene ruimten

• 25 m² toegankelijke groene ruimte per inwoner (stabiel sinds 1981 ondanks 400 ha toevoeging, door bevolkingsgroei)
• 78 % van de Brusselaars heeft een groene ruimte op minder dan 200 m; 22 % heeft er geen in de buurt
• 7 gemeenten zitten onder de drempel van 10 m²/inwoner
• Extreem verschil: van 1 m²/inw. in Sint-Gillis tot 314 m²/inw. in Watermaal-Bosvoorde

Geluid

Volgens de Staat van het Leefmilieu 2024 (gegevens 2019-2022) wordt 55 % van de Brusselaars blootgesteld aan vliegtuiglawaai dat aanzienlijke hinder veroorzaakt, en 30 % ondervindt problematisch wegverkeerslawaai. Leefmilieu Brussel publiceert de metingen van het vliegtuiglawaai in bijna-realtime via het platform noisemonitoring.brussels (SARA-netwerk).

Bronnen: Leefmilieu Brussel (rapport luchtkwaliteit 2024, groene ruimten 2023, Staat van het Leefmilieu 2024, noisemonitoring.brussels).

Ervaren veiligheid

De perceptie-enquête Urban Audit 2023 (Europese Commissie, 83 steden, 70 000+ interviews) toont dat 12,6 % van de Brusselse inwoners verklaart in de afgelopen 12 maanden te zijn aangevallen of beroofd.

De OESO plaatst Brussel bij de minst presterende regio's op het vlak van veiligheid binnen haar regionaal welzijnsoverzicht (11 dimensies, gegevens bijgewerkt okt. 2025).

Bronnen: Europese Commissie, Urban Audit 2023; OESO Regional Well-Being.

Werkgelegenheid

De OESO plaatst Brussel bij de minst presterende 10 % van de OESO-regio's op het vlak van werkgelegenheid, met een werkloosheidspercentage van 11,8 % (Q2 2022), tegenover 3 % in het Vlaams Gewest.

Het Panorama socio-économique 2025 van het IBSA beschrijft de trends op de Brusselse arbeidsmarkt over 15 thema's.

Bronnen: OESO Regional Well-Being; IBSA Panorama socio-économique 2025.

Internationale positie

Mercer Quality of Living 2024 (niet-institutionele bron)

Brussel staat 40e wereldwijd op 241 steden (een daling van 4 plaatsen, vanaf de 36e positie). Negatieve factoren: verkeersdrukte en klimaat. Deze ranking wordt opgesteld door Mercer, een privaat HR-adviesbureau. De methodologie en onderliggende gegevens zijn niet publiek.

OESO Regionaal Welzijn (institutionele bron)

De OESO evalueert Brussel op 11 dimensies: inkomen, werkgelegenheid, huisvesting, gezondheid, toegang tot diensten, leefomgeving, onderwijs, veiligheid, burgerparticipatie, gemeenschap en levenstevredenheid. België presteert het best op burgerparticipatie (alle regio's in de top 20 % van de OESO). De grootste regionale verschillen betreffen werkgelegenheid en gezondheid.

België — World Happiness Report 2026 (alleen nationaal niveau)

België staat 14e wereldwijd (score 6,926/10) in het World Happiness Report 2026, gepubliceerd op 19 maart 2026 — een stabiele positie tussen edities. De ranking, gebaseerd op een voortschrijdend driejarig gemiddelde, blijft gedomineerd door de Noordse landen (Finland 7,764, IJsland, Denemarken). Er zijn geen sub-nationale gegevens beschikbaar in dit rapport.

Bronnen: VRT NWS (dec. 2024) voor Mercer; OESO Regional Well-Being (okt. 2025); World Happiness Report 2026 (maart 2026).

Databronnen en updatefrequentie