BIFFF: waar de Brusselse cultuur onderdak vindt

« On navigue à vue. On n'a aucune vue sur le suivi qui est fait, on n'a pas encore l'orientation claire et définie de la région sur le secteur culturel. On voit que la culture est dans le viseur politique actuellement. » (We varen op zicht. We hebben geen enkel zicht op de opvolging die gebeurt, we hebben nog geen duidelijke en vastgelegde oriëntatie van het gewest over de culturele sector. We zien dat de cultuur momenteel in het politieke vizier ligt.) — Jonathan Lenaerts, verantwoordelijke communicatie BIFFF, RTBF, 16 maart 2026.

Het Brussels International Fantastic Film Festival (BIFFF) opent zijn 44e editie op 3 april 2026 in Brussels Expo, Paleis 10. Geherconfigureerd formaat: één enkele ingezette projectiezaal in plaats van een multi-zalendispositief, en het tijdvenster verlengd tot 16 dagen ononderbroken (van 3 tot 18 april) om drie weekends van hogere bezoekersaantallen te dekken. De directie presenteert deze keuze uitdrukkelijk als « voorzichtig ». De onderliggende economische logica is duidelijk: de vaste kosten verlagen (huur, techniek, beveiliging van één zaal) terwijl het exploitatievenster wordt verlengd om de cumulatieve bezoekersaantallen te optimaliseren — een herijking onder druk in plaats van een pure inkrimping. Het thema van de editie is La vie est belle. Veertig jaar na zijn oprichting is het festival een schoolvoorbeeld geworden van de Brusselse institutionele versnippering — en zijn economisch model wordt in real time heringericht onder invloed van een gewestelijk besparingstraject dat al meer radicale slachtoffers heeft gemaakt.

Een private instelling, een publieke afhankelijkheid

Het BIFFF wordt gedragen door twee vzw's met hetzelfde adres in de Gravin van Vlaanderenstraat 8 in Laken: BIFFF vzw (KBO 0431.844.988, opgericht op 8 juli 1986) en Peymey Diffusion vzw (KBO 0419.261.714, opgericht op 23 februari 1979, geklasseerd als « gespecialiseerde diensten voor geluid, beeld en verlichting »). Peymey Diffusion wordt door het BIFFF voorgesteld als de « moeder »-structuur. Haar omzet in 2024 bedraagt € 985.337 voor 10 VTE — een cijfer dat een ondergrens vormt van de totale festivalkost, aangezien het reële geaggregeerde budget niet gepubliceerd wordt.

Het festival werd opgericht in 1983 door vijf stichters die in de lente van 1982 samenkwamen in het restaurant Cheval Blanc in de Hoogstraat: Annie Bozzo, Gigi Étienne, Freddy Bozzo, Georges Delmote en Guy Delmote. De raad van bestuur van BIFFF vzw telt in 2026 nog steeds vier van de vijf stichters — Georges Delmote (voorzitter), Freddy Bozzo en Guy Delmote (ondervoorzitters), Annie Bozzo (penningmeester). Gigi Étienne maakt geen deel meer uit van de raad. Drieënveertig jaar later is geen enkel publiek opvolgingsplan aangekondigd. De operationele leiding wordt uitgeoefend door een bezoldigd team (Jonathan Lenaerts voor communicatie, Chris Orgelt voor programmering, Dianne Leenders voor financiën, Youssef Seniora voor eventcoördinatie).

Vijf adressen, vier beleidsniveaus

Het ruimtelijke traject van het BIFFF vormt op zichzelf een gevoelige kartering van de Brusselse institutionele versnippering.

Elke verhuis werd veroorzaakt door een gebeurtenis buiten de controle van het festival, en elke opeenvolgende gastheer behoorde tot een verschillend beleidsniveau. Privé → privé → federaal → gemeentelijk: er is geen institutionele continuïteit. Een falen op één niveau (de brand van Bozar in 2021, federale infrastructuur) heeft het BIFFF gedwongen tot een redding op een ander niveau (de Heizel, gemeentelijk actief).

Bronnen: RTBF (2013, BIFFF bij Bozar); La Libre (2007, Passage 44 → T&T; 2022, terugkeer na de pandemie); IEB (Tour & Taxis, Eurostadium); FR Wikipedia (chronologie); bifff.net.

De financieringslasagne

Overzicht van de structurele publieke financiering van het BIFFF, gereconstrueerd op basis van primaire bronnen geverifieerd in april 2026:

Geverifieerde entiteiten die geen bijdrage leveren:

• COCOF: geen enkele subsidie aan het BIFFF; het audiovisuele budget van de COCOF is in 2026 in voorlopige twaalfden met een moratorium op nieuwe meerjarige overeenkomsten;
• VGC: geen BIFFF-dossier; de VGC-werkingssubsidies vereisen een werking in het Nederlands die de Franstalige structuur van het BIFFF niet aanbiedt;
• VAF (Vlaams Audiovisueel Fonds): de « toegekende steun »-databank bevat geen enkele BIFFF/Peymey-vermelding;
• Beliris: geen festivallijn;
• Creative Europe MEDIA: in dit stadium niet geverifieerd — te onderzoeken bij de EACEA-databank.

→ Geen enkele publieke euro komt van Nederlandstalige kant. Dat is het kernelement van de institutionele asymmetrie van het BIFFF.

De taalparadox

Het festival draagt officieel een Engelse naam (« Brussels International Fantastic Film Festival ») — een strategische keuze om de FR/NL-breuklijn te omzeilen. Zijn juridische structuur is Franstalig (statuten in het Frans, Franstalige Brusselse vzw). Zijn publieke financiering is uitsluitend Franstalig (FWB + Loterij + Stad). Maar zijn rekrutering verloopt via het RAB/BKO, het tweetalig netwerk Réseau des Arts à Bruxelles / Brussels Kunstenoverleg, en zijn publiek is meertalig.

Het strategische gevolg is radicaal: geen enkele politieke peter aan Nederlandstalige kant zal zich verplicht voelen om het festival te verdedigen als de besparingsdruk toeslaat. De Engelse naam beschermt de dagelijkse programmering, maar levert geen enkel politiek vangnet bij een crisis. Dit is precies de situatie die Lenaerts beschrijft in maart 2025 en 2026.

Bronnen: audiovisuel.cfwb.be; loterie-nationale.be; bifff.net (partners footer); companyweb.be.

Heizel: de schizofrene situatie

Sinds 2022 wordt het BIFFF ondergebracht in Paleis 10 van Brussels Expo, een vzw opgericht in 1936 wier op haar officiële site gepubliceerde statuten preciseren dat:

• de bestuurders lid moeten zijn van de Gemeenteraad van de Stad Brussel (of er specifiek door gemachtigd),
• de kandidaten worden voorgedragen door het College van Burgemeester en Schepenen,
• de Burgemeester van Brussel van rechtswege lid is,
• de mandaten 6 jaar duren en hernieuwbaar zijn.

Brussels Expo beheert de paleizen van de Heizel die door de Stad in concessie gegeven worden. Het is in feite een gemeentelijke operator.

Philippe Close, Burgemeester van Brussel sinds 20 juli 2017 (opvolging Mayeur na Samusocial), herbevestigd na de gemeenteraadsverkiezingen van oktober 2024 in een PS-Vooruit / MR / Engagés-coalitie, zit Brussels Expo voor sinds 2013. Voor elk BIFFF-evenement dat op de Heizel plaatsvindt, cumuleert Philippe Close mogelijk vier rollen:

• voorzitter van een vzw (de verhuurder),
• Burgemeester (de vergunningverlenende overheid voor evenementen op de openbare weg, art. 119/135 NGW),
• hoofd van de administratieve politie (Politiezone Brussel-Elsene),
• hoofd van de gemeentelijke uitvoerende macht (de uiteindelijke concessiegever van de paleizen).

Medor (nr. 36, herfst 2024) kwalificeert deze configuratie als een « schizofrene situatie » tussen gemeentelijke belangen en organisatiebelangen, en documenteert:

• de fusie 2017-2018 van de vzw's FIB, FSB en Brussels Summer Festival binnen Brussels Expo, directe consequentie van de post-Samusocial hervormingen,
• een leiderschapscrisis in januari 2023 (CEO Denis Delforge en twee topmanagers dreigen met ontslag, aanstelling van een bemiddelaar, stakingsaanzegging),
• gedocumenteerde « onaanvaardbare veiligheidsrisico's » op de paleizen in 2023,
• een COVID-inkomensverlies geschat op 80 miljoen €.

NEO komt weer uit de kast

Het Brusselse regeerakkoord 2026-2029 wekt NEO op de Heizelvlakte weer tot leven. Het project, lang dood na de begrafenis van Eurostadium in 2018, wordt omgebogen rond een CONFEX-model (CONference + EXhibition) — een nieuw congrescentrum geïntegreerd in de bestaande hallen, aangevuld met een Sportpark in het zuiden van de vlakte (atletiek, hockey, rugby) en een transformatie van de grote lege parkings tot woningen/handel/ontspanning. De regie ligt voortaan bij het gewest, waarbij de financiering voorzien is via de bestaande NEO-structuren aangevuld met externe en private financiering.

Het akkoord garandeert uitdrukkelijk de coëxistentie van het project « met emblematische monumenten zoals het Atomium of de tentoonstellingshallen » — de paleizen worden dus niet afgebroken. Maar het BIFFF bevindt zich voortaan als huurder in een meerjarige werfzone, op gebouwen waarvan de veiligheid gemarkeerd werd, terwijl zijn huurcontract « min. 5 jaar » uit 2022 afloopt.

Bronnen: brussels-expo.com/en/transparence; medor.coop (nr. 36); rtbf.be (NEO); rtbf.be (gemeenteraadsverkiezingen 2024).

BIFFF in de Brusselse besparingen 2026: compressie onder druk

Het BIFFF 2026 opent precies op het moment waarop het Brusselse regeerakkoord van 12 februari 2026 zijn besparingsplan uitrolt (~1 miljard € op vier jaar, terugkeer naar evenwicht in 2029).

Het meest zichtbare besparingsinstrument treft visit.brussels, het gewestelijke imago- en toerismeagentschap waarvan het BIFFF het logo « Be Brussels » als partner toont. DG Patrick Bontinck bevestigde aan Belgeo (26 maart 2026):

« La Région bruxelloise réduit nos financements de 5,7 millions d'euros en 2026, sur un budget total de 22 millions d'euros. » (Het Brussels Gewest vermindert onze financiering met 5,7 miljoen euro in 2026, op een totaal budget van 22 miljoen euro.)

Bevestigd traject: 22 miljoen € → 8 miljoen € tegen 2029, ofwel −64 %. Tot 90 van de 160 banen worden bedreigd. De directe culturele slachtoffers die in maart 2026 al bevestigd zijn:

• BD Comic Strip Festival 2026 — afgelast
• Festival of the Iris 2026 — teruggebracht tot één enkel concert
• J'aime les sciences (oktober 2026) — afgelast
• alle promotie van evenementen bevroren, met uitzondering van de Pride.

In tegenstelling tot de festivals die al gevallen zijn (BD, Iris, J'aime les sciences) heeft het BIFFF tot op heden geen rechtstreekse besparing of annulering ondergaan. Zijn strategie 2026 — de programmering concentreren op één enkele zaal en het venster verlengen tot 16 dagen om drie piekweekends te dekken — is een doelbewuste economische herijking eerder dan een opgelegde amputatie. Het festival absorbeert de druk door zijn model te herinrichten, zonder nog het breekpunt te bereiken. Maar het blijft blootgesteld aan minstens twee van de drie bedreigingen die door RAB/BKO werden geïdentificeerd (visit.brussels, Image de Bruxelles), met een grotere voetafdruk dan de reeds gevallen festivals (recent 45.000-50.000 toeschouwers, internationale zichtbaarheid, stichtend lid van de Méliès International Festivals Federation, FIAPF-accreditatie). Zijn zichtbaarheid maakt er een bevoorrechte barometer van: wat het BIFFF moet herconfigureren om te overleven, zegt preciezer dan een gewestelijk budget wat de Brusselse besparingspolitiek oplegt aan een goed uitgeruste culturele tussenoperator.

Het tweetalig netwerk RAB/BKO publiceerde op 7 maart 2026 een oproep medeondertekend door 120+ instellingen om de culturele sector niet op te offeren, gericht op drie bedreigingen uit het akkoord: afschaffing van de enveloppe « Image de Bruxelles », hervorming van de GESCO's (die duurzame tewerkstelling bedreigt), besparingen bij visit.brussels. Het BIFFF cumuleert minstens twee van de drie.

Het BIFFF in het regeerakkoord: een blinde vlek

Het DPR 2026-2029 vermeldt het BIFFF niet. Cultuur wordt er transversaal behandeld (toegankelijkheid, lezen, dans, senioren), zonder eigen lijn voor filmfestivals. Geen uitzondering, geen gerichte maatregel. Het festival wordt noch beschermd, noch benoemd, noch vrijgesteld.

De opeenvolging van waarschuwingen (2022-2026)

Lenaerts heeft het uitdrukkelijk verklaard aan L'Avenir op 27 april 2025: « We verwittigen de overheden al sinds 2022. » De vergelijking « constante subsidies + stijgende kosten » is gekanteld na de verhuis post-Bozar en de post-COVID-inflatie van rechten, verzekeringen en huurkosten in Paleis 10. De publieke uitspraken van maart 2025 en maart 2026 zijn dus geen conjuncturele reactie op een nieuwe crisis: ze zijn het sluitstuk van drie jaar structurele compressie.

De structurele asymmetrie van de lasagne

Het BIFFF vormt een ongewoon scherp schoolvoorbeeld:

• De lijn FWB Centre du Cinéma (€ 120.000/jaar) is contractueel, geconventioneerd, meerjarig. De volgende cyclus 2027-2030 opent in april 2026 (deadline kandidatuur 11 mei 2026), en de globale festivalenveloppe wordt aangekondigd op € 1.028.000/jaar. Onder voorbehoud van een aanvaarde kandidatuur is dit een beschermende financieringsbodem over vier jaar.
• Omgekeerd zijn de gewestelijke en gemeentelijke kanalen (visit.brussels, Image de Bruxelles, steun Stad Brussel) discretionair, jaarlijks, door het kabinet aangestuurd. Dit zijn precies de lijnen die het besparingsakkoord 2026 als eerste heeft gekozen om te snijden.

→ De institutionele lasagne is beschermend op het gemeenschapsniveau aan de basis maar blootgesteld aan het gewestelijk-gemeentelijke plafond. Het BIFFF bevindt zich precies op dat kruispunt.

Voorbehoud — wat nog uitgespit moet worden

Deze eerste versie van het dossier steunt op geverifieerde primaire bronnen (FWB-financieringsbeslissingen, statuten Brussels Expo, publieke verklaringen van het BIFFF-team, persberichten Belgeo / RABKO / gewestelijk akkoord). Enkele grijze zones blijven actief te onderzoeken vóór een definitieve kwalificatie mogelijk is:

1. Reëel totaal festivalbudget. De € 985.337 omzet 2024 van Peymey Diffusion is een ondergrens, geen totaal. Het activiteitsrapport of een rechtstreeks interview zouden nodig zijn om de reële productie in te schatten (rechten, zalen, reizen, gasten).
2. Verhouding Peymey ↔ BIFFF vzw. Welke structuur betaalt de lonen? Welke ontvangt de FWB-subsidie? Wie contracteert met Brussels Expo? De operationele afbakening is niet publiek.
3. Huurprijs Brussels Expo (Paleis 10). Aan marktprijs, gesubsidieerd, of deels in natura? Het verschil is wellicht de belangrijkste verborgen publieke gemeentelijke steun.
4. Exacte gewestelijke / gemeentelijke subsidie. Geen enkel cijfer wordt gepubliceerd voor het deel « Image de Bruxelles » of gemeente. Het gewestelijk kadaster van de Brusselse subsidies (open data) moet rechtstreeks bevraagd worden.
5. Hernieuwing van het huurcontract 2027. Dit is de beslissende operationele onzekerheid — door geen enkele publieke bron gedekt op 12 april 2026.
6. Opvolgingsplan. De 4 stichters die nog in de raad van bestuur zitten zijn tussen de 65 en 75 jaar oud (te bevestigen hypothese). Geen enkel publiek plan.
7. Creative Europe MEDIA. Begunstigde of niet? EACEA-databank te bevragen.

Deze punten maken de lijn van het dossier niet ongeldig: ze verfijnen de contouren en leggen de agenda voor de volgende iteratie vast.

Waarom het BIFFF telt voor de Brusselse governance

Het BIFFF is meer dan een genrefestival. Het is:

• een van de zeldzame private Brusselse culturele operatoren van middelgrote omvang wier financieringstraject gelijktijdig vier beleidsniveaus kruist,
• een rechtstreekse getuige van het effect van politieke overgangen (Samusocial, Eurostadium/NEO, formatie 2024-2026, besparingen 2026-2029) op de reële culturele programmering,
• een barometer van de veerkracht van de Brusselse culturele tussenoperatoren: zijn herijking 2026 (yield management: één zaal, 16 dagen, drie weekends) toont hoe een festival van internationale omvang de besparingsdruk absorbeert zonder nog te breken. De vraag voor 2027-2028 is hoe lang dit gecomprimeerde model standhoudt, in het bijzonder als het huurcontract met Brussels Expo niet wordt verlengd of als de FWB-kandidatuur voor de cyclus 2027-2030 niet slaagt.

Het BIFFF opvolgen, dat is — in realtime en met een zeer afleesbare metriek (vindt het festival plaats? in welk formaat? hoeveel zalen? hoeveel dagen?) — het materiële effect opvolgen van politieke beslissingen die elders abstract blijven.