Economische transitie: Shifting Economy, labels en duurzaamheidsrapportage

Shifting Economy: het strategisch kader

De Shifting Economy is de gewestelijke strategie voor economische transitie die het Brussels Hoofdstedelijk Gewest in 2022 heeft aangenomen. Ze beoogt alle gewestelijke economische steun te heroriënteren naar bedrijven die zich engageren in een ecologische en sociale aanpak. De doelstelling voor 2030 is dat 100 % van de steun uitsluitend naar « voorbeeldige » bedrijven gaat.

De strategie wordt gezamenlijk aangestuurd door Leefmilieu Brussel en Brussel Economie en Werkgelegenheid (BEW), met steun van hub.brussels (bedrijfsbegeleiding) en finance&invest.brussels (financiële instrumenten). Brupartners, de gewestelijke economische en sociale raad, brengt adviezen uit over de economische hervormingen rond de transitie.

Concreet steunt de Shifting Economy op drie pijlers:

• Voorwaarden stellen voor economische steun op basis van ecologische en sociale criteria
• Begeleiden van bedrijven in hun transitie (programma's Shift My Enterprise, persoonlijke coaching)
• Waarderen van pioniers via een systeem van labels en verhoogde premies

Het exemplariteitsmechanisme

Sinds maart 2024 past BEW het exemplariteitsmechanisme toe: bedrijven met een erkend label (Ecodynamisch, Good Food, B Corp, erkende sociale onderneming) krijgen verhogingen op alle gewestelijke steun:

• +2,5 % voor een basislabel
• +10 % voor een intermediair label
• Tot +45 % voor bedrijven met meerdere labels of een label van hoger niveau

Het mechanisme werkt automatisch: bij een steunaanvraag (investering, aanwerving, advies, internationalisering) controleert het BEW-systeem of het bedrijf in het register van erkende labels staat. Zo ja, wordt de verhoging zonder extra stappen toegepast.

Op dit moment zijn slechts 188 sites Ecodynamisch gelabeld op 118.000 btw-plichtige ondernemingen in het Brussels Gewest, oftewel 0,16 %. De kloof tussen de ambitie van 2030 (100 % steun voor voorbeeldigen) en de realiteit (0,16 % gelabeld) vormt de belangrijkste uitdaging van de strategie.

Het Brusselse labelecosysteem

Label Ecodynamische Onderneming

Het historische label van Leefmilieu Brussel, opgericht in 1999, beloont bedrijven die hun milieubeheer verbeteren (energie, afval, mobiliteit, biodiversiteit). Drie niveaus: 1, 2 en 3 sterren.

• 188 gelabelde sites eind 2025
• +125 dossiers behandeld in 2024, een groei van +34 %
• Het label is in 2025 geëvolueerd om aan te sluiten bij de Shifting Economy (sociale criteria toegevoegd)

Label Good Food

Uitgereikt door Leefmilieu Brussel aan restaurants en kantines die zich inzetten voor duurzame voeding (korte keten, voedselverspilling verminderen, vegetarisch aanbod). Het Good Food Resto-label wordt erkend in het kader van de exemplarite.

B Corp

De internationale B Corp-certificering, uitgereikt door B Lab, beoordeelt de totale impact van een bedrijf (bestuur, werknemers, gemeenschap, milieu, klanten). In november 2024 telde België 100 gecertificeerde B Corp-bedrijven, waarvan een aanzienlijk deel in Brussel (geschat op ongeveer 50).

BeCircular

De jaarlijkse projectoproep van Leefmilieu Brussel ondersteunt projecten voor circulaire economie. In 2024 werden 14 laureaten geselecteerd. BeCircular-laureaten worden erkend in het exemplariteitssysteem.

Financiering van de transitie

finance&invest.brussels beheert de publieke financiële instrumenten van het Gewest om de transitie te begeleiden:

• Fonds voor economische transitie: meer dan 210 miljoen euro aan beheerd vermogen, geïnvesteerd in Brusselse bedrijven die zich inzetten voor ecologische en sociale transitie
• Achtergestelde leningen, participaties en garanties voor kmo's in transitie
• Co-investeringen met private impactfondsen

Het jaarlijkse budget voor BEW-steun (investering, tewerkstelling, advies) bedraagt ongeveer 30 miljoen euro, waarop het exemplariteitsmechanisme van toepassing is.

Het Europese kader in achteruitgang

CSRD (Corporate Sustainability Reporting Directive)

De CSRD verplicht grote bedrijven om een duurzaamheidsrapport te publiceren volgens de Europese ESRS-normen. In België is de omzetting effectief sinds januari 2025 (golf 1: grote ondernemingen van openbaar belang). Golven 2 en 3 (beursgenoteerde kmo's, andere grote bedrijven) zouden in 2026-2027 van toepassing worden.

Stop the Clock

In februari 2025 nam de EU de "Stop the Clock"-richtlijn aan die golven 2 en 3 van de CSRD met twee jaar uitstelt. België heeft deze richtlijn omgezet, waardoor de verplichtingen voor de betrokken bedrijven verschuiven naar 2028-2029.

Omnibus I

Op 24 februari 2026 nam de Raad van de EU het Omnibus I-pakket aan, dat het toepassingsgebied van de CSRD met 80 % verkleint. De drempel stijgt van 250 naar 1.000 werknemers en van 50 naar 450 miljoen euro omzet. Voor de resterende bedrijven wordt de rapportage vereenvoudigd (verlichte normen).

CSDDD (Zorgplicht)

De richtlijn inzake passende zorgvuldigheid in het bedrijfsleven op het gebied van duurzaamheid (CSDDD) verplicht grote bedrijven om schendingen van de mensenrechten en het milieu in hun waardeketen te voorkomen. Het toepassingsgebied wordt eveneens verkleind door Omnibus I.

Gewestelijke/Europese spanning

De Europese terugval creëert een spanning met de Brusselse ambitie: de Shifting Economy duwt bedrijven richting meer transparantie en duurzaamheid, terwijl de EU de rapportageverplichtingen verlicht. Brusselse bedrijven met minder dan 1.000 werknemers (de overgrote meerderheid) vallen niet meer onder de CSRD, maar worden nog steeds aangemoedigd door gewestelijke stimulansen.

De kloof tussen pioniers en massa

De grootste uitdaging van de Brusselse economische transitie is de kloof tussen de pioniers (188 gelabelde sites, 100+ Belgische B Corps) en de massa van 118.000 bedrijven. Verschillende factoren verklaren dit verschil:

• Kosten van labeling: de procedure vergt tijd en middelen, vooral voor zeer kleine en kleine ondernemingen
• Onbekendheid: veel bedrijven kennen het exemplariteitsmechanisme niet
• Complexiteit: het labelecosysteem (Ecodynamisch, Good Food, B Corp, BeCircular, sociale onderneming) kan gefragmenteerd lijken
• Europese verlichting: Omnibus I vermindert de regelgevingsdruk, waardoor de stimulans voor vrijwillige labeling afneemt

Te volgen kwesties

• Doelstelling 2030: bereikt het Gewest het doel van 100 % steun voor voorbeeldigen, terwijl 0,16 % van de bedrijven gelabeld is?
• Impact van Omnibus: zal de Europese terugval de dynamiek van vrijwillige labeling in Brussel afremmen?
• Opschaling van de exemplarite: zal het verhogingsmechanisme voldoende stimulerend zijn om de labeling te versnellen?
• Transitiefonds: zullen de 210 M EUR aan beheerd vermogen een meetbaar hefboomeffect hebben op de transitie van Brusselse kmo's?
• Federale/gewestelijke afstemming: hoe zal België de resterende CSRD-verplichtingen afstemmen op de gewestelijke stimulansen van de Shifting Economy?