Metro 3: project 10 jaar bevroren, vervanging door tram

Conclusies van de bijzondere commissie: 22 aanbevelingen (9 juli 2026)

Na 8 maanden werk en meer dan 50 hoorzittingen heeft de bijzondere commissie van het Brussels Parlement over de bestuursproblemen bij Metro 3, onder voorzitterschap van Anne-Charlotte d'Ursel (MR), op donderdag 9 juli 2026 haar bevindingen en 22 aanbevelingen afgerond en goedgekeurd.

De aanbevelingen zijn gebundeld in 6 assen: bestuur, kwaliteit van de studies en milieueffect, beheer van technische risico's en budgettaire houdbaarheid, juridisch kader en financiering, lokale impact, en voorwaarden vóór de voltooiing van het Metro 3-project. Tot de belangrijkste aanbevelingen behoren: een eengemaakt, verantwoordelijk en beslissingsbevoegd bestuur binnen één administratie voor elk groot gewestelijk infrastructuurproject, met een geïdentificeerde projectdirecteur die verantwoording aflegt aan de regering en het Brussels Parlement (een rechtstreeks antwoord op het versnipperde bestuur dat aan de basis lag van de budgetoverschrijdingen bij Metro 3) ; een vroegtijdig budgetalarmmechanisme om kostenoverschrijdingen tijdig te signaleren ; een garantie voor onafhankelijke technische en effectstudies, gevrijwaard van politieke of administratieve druk ; verplichte volledige geotechnische en erfgoedstudies vóór de start van elke werf ; een centraal loket voor omwonenden, compensatiemechanismen die vóór de start van de werken worden vastgelegd, en een echt werfbeheerplan ; en een versterkte transparantie en verantwoording via verplichte rapportering met een alarmmechanisme.

Het verslag moet nog worden gestemd in de plenaire vergadering van het Brussels Parlement op 17 juli 2026.

Bronnen: RTBF (9 juli 2026), RTBF (9 juli 2026), BX1, La Libre (9 juli 2026), La DH (9 juli 2026). Betrouwbaarheid: official (de parlementaire commissie is zelf een institutionele bron, en de naam van de commissievoorzitter wordt door meerdere media consistent bevestigd).

Hoorzittingen van voormalige politieke verantwoordelijken (11 juni 2026)

Op 11 juni 2026 hoorde de bijzondere commissie Metro 3 drie voormalige leden van de gewestelijke regering: de voormalige minister-president (in functie van 2013 tot 2026, al gehoord op 9 december 2025), de voormalige minister van Financiën en de voormalige staatssecretaris voor Stedenbouw (2019-2023).

• De voormalige minister-president verdedigde de keuzes die sinds 2013 zijn gemaakt: « Metro 3 is een noodzaak en een investering in de toekomst van een stad in volle ontwikkeling. » Volgens hem getuigen de inflatie, de heterogene ondergrond en het uitblijven van redelijke offertes niet van nalatigheid, maar zijn het risico's die inherent zijn aan grote infrastructuurprojecten.
• De twee andere voormalige verantwoordelijken spraken die lezing van de projectgeschiedenis niet tegen, maar onderstreepten dat de toekomst van het project — voorbij de huidige opschorting van het noordelijke traject — volgens hen via een vorm van samenwerking met de privésector zal lopen. De voormalige minister-president had zich daar in december tegen verklaard, uit vrees voor hogere tarieven voor de reiziger.

Laatste geplande hoorzitting: donderdag 18 juni 2026 om 14.00 uur, met de huidige minister van Mobiliteit en de huidige staatssecretaris voor Stedenbouw. De commissie, opgericht in november 2025 na het kritische rapport van het Rekenhof, gaat daarna haar conclusiefase in.

Bron: BRUZZ Mobiliteit (11 juni 2026). Betrouwbaarheid: unconfirmed (persverslag).

Noordelijk traject: minstens 10 jaar werken volgens consortium Besix (13 mei 2026)

Op 13 mei 2026 heeft het bouwconsortium Besix — aangesteld voor het noordelijke traject van Metro 3 — voor de bijzondere commissie Metro 3 van het Brussels Parlement verklaard dat het tijdschema van 6 jaar voor de bouw van het traject Noordstation–Evere « niet realistisch » is.

Verbatim: « Als het project doorgaat, gaan wij ervan uit dat we minstens tien jaar nodig hebben. »

Technische uitdaging — bodeminvriesting tot 82 meter:

De centrale ingenieursuitdaging is de bodeminvriesting tot een diepte van 82 meter — een techniek waarbij de bodem door koude wordt gestabiliseerd vóór het graven. Dit procédé werd nog nooit op deze schaal uitgevoerd ter wereld.

Tijdlijn (als het project doorgaat):

Dit voegt zich bij de conclusie van Henri Ernst (Galère/SM Progrès, hoorzitting 23 april 2026): het traject onder het Noordstation staat op de helling en Beliris heeft SM Progrès gevraagd zich te beperken tot de bovengrondse stedenbouwkundige inrichting.

Bron: BRUZZ Mobiliteit (13 mei 2026). Betrouwbaarheid: official (hoorzitting Brussels Parlement).

Noordstation: werf op de helling (hoorzitting 23 april 2026)

Op donderdag 23 april 2026 hield de bijzondere commissie Metro 3 van het Brussels Parlement haar 18e hoorzitting. Henri Ernst, topman van bouwbedrijf Galère NV (deel van consortium SM Progrès, door Beliris aangesteld om de ondergrondse ruimte onder het Noordstation uit te graven), verklaarde: « We gaan ervan uit dat er weinig kans is dat het project [onder het Noordstation] doorgaat. »

Vaststellingen uit de hoorzitting:

• Beliris heeft SM Progrès recent gevraagd enkel de stedenbouwkundige inrichting rond het Noordstation af te werken (Vooruitgangsstraat, Aarschotstraat) — niet meer de ondergrondse cavité
• Onvoorziene bodemproblemen (grondwater) noopten tot het verlaten van de oorspronkelijke bouwmethode
• Een nieuwe V.E.R.T.-techniek zou nodig zijn, geraamd op 75,119 M EUR extra bovenop de reeds 22,56 M EUR uitgegeven — zonder haalbaarheidsgarantie
• De werf ligt al meerdere jaren stil; de ploegen van SM Progrès zijn van het terrein vertrokken

Gevolgen:

• Het noordelijke tracé van Metro 3 (dat via een tunnel moest aansluiten op de cavité onder het Noordstation richting Bordet) staat nu op de helling, verder dan de 10 jaar bevriezing uit de DPR
• Bovengrondse werken kunnen wel weer worden opgestart
• Het dossier stelt de beslissingsketen Beliris ↔ Gewest ↔ Federale overheid in vraag over de toekomst van het noordelijke tracé

Bronnen: BRUZZ Stedenbouw, La DH Bruxelles (23 april 2026).

Regeringsakkoord: wat verandert er

Het akkoord van 12 februari 2026 bezegelt de meest ingrijpende beslissing voor het Brusselse openbaar vervoer in decennia:

• Metro 3 bevroren voor 10 jaar — het project zoals voorzien (verlenging Albert — Bordet, ~5,2 miljard EUR) wordt opgeschort
• Vervanging door een tram die de lus van het bestaande netwerk vervolledigt
• De lopende werven (Constitutie, Zuidpaleis) worden voortgezet
• Tram 15 (Noordstation — Tour & Taxis) wordt behouden

Deze beslissing heroriënteert miljarden euro's aan investeringen van de ondergrondse metro naar de bovengrondse tram.

Controverse rond het Zuidpaleis

De voortzetting van de werkzaamheden aan de tunnel onder het Zuidpaleis heeft een heftige controverse ontketend. Het gebouw moet grotendeels worden afgebroken — alleen de gevels worden behouden — om de aanleg van de tramtunnel mogelijk te maken.

De vereniging ARAU (Atelier de Recherche et d'Action Urbaines) noemde deze beslissing een "stedenbouwkundige en politieke onzin" en stelde dat de tunnel slechts "de bestaande tramdienst verdubbelt".

De Raad van State had de sloopvergunning in december 2025 geschorst. Een ingenieursrapport van 10 februari 2026 toonde aan dat 90% van de vloerzones van het gebouw niet voldoet aan de huidige draagkrachtnormen, wat een structureel argument aan het dossier toevoegt.

Vergunning afgeleverd op 17 juni 2026. Het Gewest leverde uiteindelijk de stedenbouwkundige vergunning af die de gedeeltelijke ontmanteling van het Zuidpaleis toestaat, waarmee de voornaamste administratieve blokkering voor het graven van de tunnel van de ontbrekende schakel wordt opgeheven. De vergunning gaat gepaard met versterkte erfgoedgaranties: behoud en restauratie van de historische gevels, behoud van het originele schrijnwerk en het ijzerwerk, behoud van de daken van de noordvleugel en valorisatie van de Passage du Travail. De ARAU kondigde meteen aan alle wegen te willen onderzoeken om de sloop te verhinderen, en handelaars vragen een taskforce. Ter herinnering: de ontmanteling was in 2023 al door de Raad van State geschorst na beroepen van verenigingen.

Bronnen: La Libre, BRUZZ (17 juni 2026).

Overgeërfde context

Het project Metro 3 beoogde de verlenging van de noord-zuidlijn van de Brusselse metro, van station Albert (Vorst) tot Bordet (Evere) via het stadscentrum. Het was het grootste openbaarvervoerinfrastructuurproject van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest, medegefinancierd door het Gewest en de federale overheid via het samenwerkingsakkoord Beliris.

De kosten van het project waren geëxplodeerd: de initiële ramingen lagen onder 1 miljard EUR, werden later herzien naar 3,2 miljard, voordat het Rekenhof de totale kosten op 4,76 miljard EUR becijferde — een overschrijding van +477 %. Het rapport, dat ook een vertraging van 15 jaar aantoont en concludeert dat de financiële houdbaarheid « ernstig in het gedrang komt », heeft de onderhandelaars ertoe gebracht het project te bevriezen.

Wat geblokkeerd was (juni 2024 — februari 2026)

Bij gebrek aan een volwaardige gewestregering lagen de grote begrotingsbeslissingen stil:

• Nieuwe meerjarige begrotingsschijven
• Arbitrages over meerkosten als gevolg van inflatie
• De heronderhandeling van de voorwaarden van het Beliris-akkoord

De voorbereidende werken gingen gedeeltelijk door, maar de fasen die nieuwe financiële verbintenissen vereisten, waren geblokkeerd.

Voortgang op het zuidelijke traject (maart 2026)

Op 11 maart 2026 kondigde de MIVB aan dat de ruwbouw van het premetrostation Toots Thielemans voltooid is. De ruwbouwstructuur onder de Stalingradlaan is afgewerkt, maar de afwerking (tegels, wandbekleding, roltrappen, betaalpoortjes) moet nog worden gerealiseerd.

Directe gevolgen:

• De heraanleg van de Stalingradlaan kan in het najaar van 2026 starten (wandelpaden aan weerszijden, vergunning verkregen door de Stad Brussel)
• Het station Toots Thielemans, gekoppeld aan het station Lemonnier, maakt de verdubbeling van de sporen in de premetrotunnel tussen Zuidstation en Beurs mogelijk, waardoor de doorrijfrequentie toeneemt

Ontbrekende schakel (Zuidpaleis):

De civiele bouwwerken voor de resterende 120 meter tunnel onder het Zuidpaleis zullen nog vier jaar duren. Ze zouden in 2027 kunnen beginnen, op voorwaarde dat het classificatieverzoek als erfgoed wordt afgewezen en de stedenbouwkundige vergunning voor de inwendige sloop wordt verkregen. Het gebouw, daterend uit de jaren 1970, bevat asbest en voldoet niet aan de huidige draagkrachtnormen (ingenieursrapport van 10 februari 2026: 90 % van de vloerzones niet conform).

Bronnen: VRT NWS, BRUZZ, La Libre (11 maart 2026).

Parlementaire hoorzitting: consortium SM Toots (12 maart 2026)

Op 12 maart 2026 werden de ingenieurs van het consortium SM Toots gehoord door de bijzondere commissie Metro 3 van het Brussels Parlement. Drie verantwoordelijken getuigden: Geert Versweyveld en Gaëtan Lamaille (directiecomité) en François-David Jonard (projectdirecteur).

Belangrijkste bevindingen:

• Het Zuidpaleis had veel eerder moeten worden ontruimd om grondig bodemonderzoek mogelijk te maken. De kelders waren gedeeltelijk ontoegankelijk, waardoor een volledige beoordeling van de ondergrond onmogelijk was
• De jet grouting-techniek (injectie van water-cement om waterdichte wanden te vormen) bleek ongeschikt: de bodem bevatte steenafzettingen en onvoorziene heterogeniteit
• De kleilaag bleek op sommige plaatsen veel dieper te liggen dan verwacht, waardoor palen van 24 meter nodig waren in plaats van de oorspronkelijk berekende diepte
• Het contract was van het type "build only" (alleen uitvoering): het consortium moest vooraf vastgestelde plannen uitvoeren zonder bij het ontwerp betrokken te zijn geweest

Het consortium verdedigt zijn keuzes als "logisch" gezien de beschikbare gegevens, maar erkent dat de bodeminformatie ontoereikend was bij de start van de werken.

Bron: BRUZZ (12 maart 2026).

Parlementaire hoorzitting: burgemeester van Brussel-Stad (24 maart 2026)

Op 24 maart 2026 werd de burgemeester van Brussel-Stad gehoord door de onderzoekscommissie Metro 3 van het Brussels Parlement. Hij voegt zich bij de lijst van politieke verantwoordelijken die reeds zijn gehoord in het kader van deze commissie: voormalige minister-presidenten, voormalige federale ministers en voormalige burgemeesters.

De commissie zet haar onderzoek voort naar de financiële ontsporingen (+477 %, van minder dan 1 miljard naar 4,76 miljard EUR volgens het Rekenhof), het inconsistente besluitvormingsproces, het ondoorzichtige beheer en de onzekere levensvatbaarheid van het project.

Tijdens die hoorzitting kondigde de burgemeester ook een gedeeltelijke heropening van het Zuidpaleis aan voor basketbalwedstrijden vanaf juni 2026, ondanks de verderzetting van de tunnelwerken onder het gebouw.

De tramwerken op de Stalingradlaan gaan voort met het oog op de voorafgaande exploitatie van het zuidelijke traject. De ontbrekende schakel (Zuidpaleis) — 120 meter resterende tunnel, vier jaar bouwwerken — zou in 2027 kunnen starten, op voorwaarde dat het classificatieverzoek als erfgoed wordt afgewezen.

Bronnen: DH (23 maart 2026), BX1 (24 maart 2026).

Op te volgen aandachtspunten

• Reconversie: de toekomst van de reeds gebouwde of in aanbouw zijnde infrastructuur voor Metro 3 (tunnel, stations) moet worden bepaald
• Vervangtram: het tracé, het tijdschema en het budget van de vervangtram zijn nog niet bekend
• Beliris: de impact op het federaal samenwerkingsakkoord moet worden onderhandeld tussen het Gewest en de federale regering
• Mobiliteit noord: de gemeenten in het noorden van Brussel (Schaarbeek, Evere) die op de metro wachtten, zullen op een andere manier moeten worden bediend
• Budget: de besparing op Metro 3 zou kunnen worden herbestemd voor andere gewestelijke prioriteiten