PFAS in Brussel: bodem- en waterverontreiniging

Algemene situatie

PFAS (per- en polyfluoralkylstoffen), vaak « eeuwige verontreinigende stoffen » genoemd, zijn vrijwel onverwoestbare chemische verbindingen die in talrijke industriële en consumentenproducten worden gebruikt. In tegenstelling tot Vlaanderen (3M-fabriek in Zwijndrecht) is er in het Brussels Gewest geen PFAS-productiefabriek aanwezig. De verontreiniging komt van het wijdverbreid gebruik van PFAS-houdende producten en van specifieke industriële sites.

Sinds 2021 voert Leefmilieu Brussel systematische analysecampagnes uit. Tot op heden vertonen 82 percelen een bevestigde verontreiniging: 47 in de bodem en 55 in het grondwater.

De zaak Sicli in Ukkel

Het ernstigste dossier betreft de voormalige site van het bedrijf Sicli (fabrikant van brandblussers), Neerstalsesteenweg 430 in Ukkel. De blusschuimen die op de site werden geproduceerd, bevatten grote hoeveelheden PFOS en PFOA.

• April-mei 2023: analyses in opdracht van Sicli onthullen extreme concentraties
• December 2023: Leefmilieu Brussel neemt kennis van de resultaten
• Juni 2025: gezamenlijke publieke aankondiging met de gemeente Ukkel, na het faillissement van Sicli en de weigering van de curatoren om de analyses voort te zetten
• September 2025: gedetailleerde resultaten gepubliceerd — waarden 1,4 tot 530 maal hoger dan de norm in het grondwater buiten de site, en meer dan 1 000 maal de norm op het industrieterrein zelf

Er werd een veiligheidsperimeter van 100 meter ingesteld: verbod op consumptie van groenten, fruit, eieren of klein vee uit tuinen in de zone. Het door Vivaqua gedistribueerde drinkwater is niet betrokken.

Drinkwater: het TFA-probleem

Vivaqua stelt dat de Europese norm van 100 ng/L voor de som van 20 PFAS nergens in het Gewest wordt overschreden. De analyses onthullen echter een specifiek probleem met TFA (trifluorazijnzuur):

• TFA wordt gedetecteerd in de 6 reservoirs die de Brusselaars bevoorraden
• 97% van de 287 analyses overschrijdt de toekomstige norm van 500 ng/L voor totaal PFAS
• De concentraties variëren van 500 tot 1 900 ng/L (maximum bij het reservoir van Daussoulx-Bosvoorde)
• Klassieke actiefkoolfilters kunnen TFA niet opvangen — alleen omgekeerde osmose werkt, tegen hoge kosten

De toxiciteit van TFA blijft omstreden: een onafhankelijke wetenschappelijke raad beschouwt het risico voor de mens als « weinig waarschijnlijk », maar de Nederlandse gezondheidsautoriteiten wijzen op mogelijke effecten op de lever en het immuunsysteem.

Regelgevend kader

• Maart 2024: EU-norm van 100 ng/L (som van 20 PFAS) van kracht in Brussel
• Mei 2024: besluit tot integratie van PFAS-normen voor bodem en grondwater (gepubliceerd in het Belgisch Staatsblad op 9 juli 2024)
• April 2025: de regering keurt in eerste lezing een ontwerp goed dat « totaal PFAS » definieert op 500 ng/L en TFA toevoegt aan de bewakingslijst (richtwaarde: 2 200 ng/L)
• Februari 2026: de Raad voor het Leefmilieu vraagt een geïntegreerd kader — beheer van bestaande verontreinigingen, duurzame bescherming van drinkwater, vervuiler-betaalt-principe, billijke kostenverdeling

Op Europees niveau wordt een algemeen PFAS-verbod niet voor eind 2026 verwacht. Een verordening die PFAS in blusschuim verbiedt (≥1 mg/L) werd in april 2025 gestemd.

Te volgen punten

• Sanering Sicli: wie betaalt na het faillissement? Leefmilieu Brussel onderhandelt met eigenaar Afitec
• Kosten waterzuivering: omgekeerde osmose om TFA te verwijderen zou zich kunnen vertalen in hogere waterfacturen
• Geïntegreerd kader: zal de Brusselse regering ingaan op de aanbevelingen van de Raad voor het Leefmilieu?
• Cartografie: de analysecampagnes lopen door — het aantal verontreinigde percelen kan nog stijgen
• TFA-norm: de door het Gewest voorgestelde richtwaarde van 2 200 ng/L wordt door sommige experts als ontoereikend beschouwd