Onderwijs: kinderopvangplaatsen, schooluitval en spanningen Cocof/VGC

Engagementen uit de GBV

De Gewestelijke Beleidsverklaring behandelt onderwijs en opleiding vanuit de gewestelijke en gemeenschapsbevoegdheden die in Brussel worden uitgeoefend:

Vroege kinderjaren

• Creëren van kinderopvangplaatsen — investeringsplan om de opvangcapaciteit te verhogen, in coördinatie met ONE (FWB) en Opgroeien (Vlaamse Gemeenschap)
• Financiële toegankelijkheid — behoud en versterking van gewestelijke subsidies voor opvangmilieus

Schooluitval

• Actieplan tegen schooluitval — coördinatie tussen Gewest, Cocof, VGC en de twee Gemeenschappen
• Actiris Jeunes — inschakelingsmaatregelen voor jongeren die de school verlaten zonder diploma
• Kwalificerend onderwijs — versterking van technische en beroepsrichtingen, afgestemd op de behoeften van de Brusselse arbeidsmarkt

Tweetaligheid en coördinatie

• Bevordering van FR/NL-tweetaligheid — in het onderwijs en de beroepsopleiding
• Coördinatie Cocof/VGC — harmonisering van het Franstalige en Nederlandstalige onderwijsbeleid in Brussel
• Schoolmobiliteit — vervoer en bereikbaarheid van scholen in de 19 gemeenten

Bestuur van het onderwijs in Brussel

Het onderwijs in Brussel valt voornamelijk onder de Gemeenschappen (FWB en Vlaamse Gemeenschap), maar het Gewest grijpt in via:

• Cocof — overgedragen bevoegdheden inzake Franstalig onderwijs (sociale promotie, permanente vorming)
• VGC — Nederlandstalige bevoegdheden inzake onderwijs, cultuur en welzijn. Dagelijks volgen ongeveer 100.000 leerlingen (van kleuter tot volwassenen) Nederlandstalig onderwijs in Brussel, dat is meer dan 20 % van de Brusselse kinderen. De VGC beheert de voormalige provinciale Nederlandstalige scholen (sinds 1995) en subsidieert de capaciteitsuitbreiding van scholen. Recent voorbeeld: investering van 450.000 EUR in de nieuwe campus van het Atheneum Brussel (360 → 510 plaatsen, werken februari 2026) ; in juni 2026 keurde de VGC een investering van 3,15 miljoen EUR goed voor de basisschool Sint-Joris in Brussel-Stad (twee klassen en een nieuwe sportzaal, +44 plaatsen). Aan Nederlandstalige kant blijft de koers van de VGC (leerplichtonderwijs) op capaciteitsinvestering; het Nederlandstalige hoger onderwijs (VUB) ondergaat daarentegen óók het besparingsplan van de Vlaamse Gemeenschap (zie « Hoger onderwijs onder druk » hieronder), net zoals het Franstalige net (FGW) het verderop beschreven programmadecreet ondergaat.
• Actiris / Bruxelles Formation / VDAB Brussel — beroepsopleiding en inschakling van jongeren. VDAB Brussel heeft een opleidingscentrum in Sint-Joost-ten-Node, gericht op Nederlandstalige en anderstalige werkzoekenden (verkoop, zorg, administratie, Nederlands als tweede taal)

BOA: overgang naar de VGC (september 2026)

Het BOA-decreet (Buitenschoolse Opvang en Activiteiten) is van kracht sinds 2021, met een overgangsfase tot augustus 2026. Vanaf september 2026 neemt de VGC de volledige regie over van de Nederlandstalige buitenschoolse opvang in Brussel: beleid, lokaal erkenningskader, budgetallocatie en coördinatie van partners. Het oude kwaliteitslabel voor kinderdagverblijven vervalt ten voordele van het nieuwe VGC-kader.

Engagementen DPC (COCOF, 23 februari 2026)

De Verklaring van Gemeenschapsbeleid (DPC) van de COCOF, voorgesteld aan het Franstalig Brussels Parlement op 23 februari 2026, bevat meerdere onderwijsengagementen:

• Bestrijding van schooluitval — verklaarde prioriteit, in coördinatie met de FWB en het Gewest
• Beroepsopleiding — versterking via Bruxelles Formation (voogdij: Boris Dilliès, MR)
• Uitbreiding van kinderopvangplaatsen — investering in coördinatie met ONE (voogdij kinderopvang: Karine Lalieux, PS)
• Ondertiteling van BX1 — in het Nederlands, Engels en voor toegankelijkheid (maatregel onderwijs/media)

De opsplitsing van de bevoegdheden Werk (Hublet, Les Engagés) en Opleiding (Dilliès, MR) tussen twee verschillende COCOF-ministers is een aandachtspunt dat door de oppositie wordt aangekaart.

Staking van de leerkrachten ACV: 18 → 27 mei 2026

De centrale ACV-Onderwijs heeft de leerkrachten van het FGW-net opgeroepen tot een staking van maandag 18 tot dinsdag 27 mei 2026. De eerste mobilisatiedag werd op 18 mei door Le Vif bevestigd, dat een verwachte intensivering in de loop van de stakingsweek (18-27 mei) meldde. De mobilisatie speelt zich af in het zog van het FGW-programmadecreet dat in het Parlement wordt behandeld (≈ 500 M€ aan besparingen tegen 2029, overgang van 20 naar 22 wekelijkse lesuren voor het hoger secundair) en in de context van de validering door de FGW-regering, op 15 mei, van de organisatie van het nieuwe 1e jaar secundair onderwijs (Gemeenschappelijke Stam / Pacte d'excellence). Rechtstreekse impact voor de Brusselse scholen van het Franstalige net. Het Parlementslid Martin Casier (PS) reageerde op 19 mei publiekelijk op de hervormingen gedragen door de FGW-minister Valérie Glatigny (MR): « de school wordt van alle kanten aangevallen ».

Bronnen: Le Vif — Oproep tot staking 18-27 mei (15 mei 2026) ; Le Vif — Eerste stakingsdag (18 mei 2026) ; RTBF — FWB valideert het nieuwe 1e secundair (15 mei 2026) ; Le Soir — Casier (19 mei 2026). Betrouwbaarheid: official.

FGW-programmadecreet definitief aangenomen (nacht van 4 op 5 juni 2026)

Het Parlement van de Federatie Wallonië-Brussel heeft het programmadecreet definitief aangenomen op vrijdag 5 juni 2026, kort na 04u00, na een plenaire zitting van ongeveer veertien uur. De meerderheid MR-Engagés stemde voor; de oppositie (PS, PTB, Ecolo) stemde tegen; een parlementslid van de meerderheid onthield zich. De tekst geeft uitvoering aan de budgettaire inspanning van de Franse Gemeenschap: ongeveer 500 miljoen EUR aan gecumuleerde besparingen tegen 2029, op een budget van ongeveer 15 miljard EUR.

Definitieve maatregelen voor het Franstalig Brussels onderwijs (vrij net, WBE en Franstalig gemeentelijk onderwijs):

• Lesopdracht hoger secundair: +10 % (van 20 naar 22 wekelijkse uren, graden 4-5-6), zonder loonscompensatie
• Ziekteverlof: minder gunstig stelsel voor statutaire leerkrachten
• Eindeloopbaan (DPPR): aangescherpt stelsel
• Inschrijvingsgeld hoger onderwijs: verhoging tot 1 194 EUR voor 58 % van de studenten vanaf het schooljaar 2026-2027

Mobilisatie van 4 juni in Brussel. Meerdere duizenden manifestanten — leerkrachten en leerlingen — verzamelden zich rond het FGW-parlement tijdens de zitting. De dag werd gekenmerkt door incidenten: branden op het Albertinaplein en in de buurt van het station, voetzoekers en vuurwerk voor het Parlement, indringing in het gebouw en een rookbom binnenin gegooid (alarm afgegaan, situatie snel onder controle), een studentenbijeenkomst uiteengedreven bij het Centraal Station (steps in brand gestoken), en brandweerlieden die gedwongen werden een interventie te onderbreken, waarbij individuen probeerden op hun voertuig te klimmen. Een tiental personen werd die donderdag aangehouden.

Aangekondigde gevolgen. Volgens BX1 dreigen de vakbondsorganisaties de eindejaarsproeven te verstoren. De intersyndicale stakingsaanzegging van het Franstalige net loopt tot 10 juli 2026.

Bronnen: La Libre — stemming (5 juni) ; RTBF — overzicht (5 juni) ; Le Vif — wat verandert (5 juni) ; La Libre — brandweer (4 juni) ; BX1 — aanhoudingen (5 juni) ; BX1 — proeven (5 juni). Betrouwbaarheid: official (stemming en incidenten bevestigd) ; het aantal manifestanten en de dreiging op de proeven worden door de pers gerapporteerd (toeschrijving).

Eindejaarsexamens 2026: externe proeven behouden, interne geval per geval (juni 2026)

In het kielzog van het conflict werd over het afnemen van de juni-examens in de Franstalige Brusselse scholen verschillend beslist.

• Externe certificeringsproeven behouden: het CEB (6de leerjaar lager, 18-23 juni), het CE1D (2de secundair, 19-25 juni) en het CESS (6de secundair, 19 en 22 juni) zijn verplicht en gaan door. De regering van de Franse Gemeenschap herinnerde eraan dat deze proeven decretaal verankerd zijn en dus georganiseerd moeten worden.
• Interne examens: geval per geval. Wallonie-Bruxelles Enseignement (WBE) liet elke school zelf beslissen. Volgens BX1 kozen de Brusselse scholen voor uiteenlopende aanpakken: volledige afschaffing (bijvoorbeeld Singelijn), verlichte sessies beperkt tot vakken met onvoldoende (bijvoorbeeld Institut de la Vierge Fidèle, Don Bosco, Collège Saint-Michel, Institut des Dames de Marie), of evaluatie beperkt tot enkel de vakken die tijdens de stakingsperiode effectief werden gegeven (bijvoorbeeld in Anderlecht).
• Ter context buiten Brussel: de provincie Luik schrapte de eindejaarsexamens in haar dertien secundaire scholen.

De interprofessionele stakingsaanzegging van het Franstalige net loopt tot 10 juli 2026.

Bronnen: BX1 — Annulation, maintien ou allègement : à quoi s'attendre pour les examens de juin (2 juni 2026). Vertrouwen: official voor het behoud van de externe certificeringsproeven (decretaal kader); unconfirmed voor de beslissingen school per school (gemeld door de pers).

Hoger onderwijs onder druk: VUB en FGW-inschrijvingsgeld (april-juni 2026)

Het Brusselse hoger onderwijs staat aan beide taalkanten onder druk.

Nederlandstalige kant — VUB. De Vrije Universiteit Brussel (meer dan 4 000 medewerkers, waarvan ongeveer twee derde academisch personeel) moet een door de Vlaamse Gemeenschap opgelegd besparingsplan opvangen. Het plan voorzag voor 2026 in ongeveer 24 miljoen EUR besparingen, waarvan 14 miljoen EUR op personeel en 10 miljoen EUR op werking. Een eind april 2026 gesloten akkoord met het kabinet van de Vlaamse onderwijsminister (N-VA) liet toe de personeelsbesparingen over vijf jaar te spreiden om naakte collectieve ontslagen te vermijden. Op 16 juni 2026 zette de VUB de maatregel concreet in gang: een eerste ontslag, een kader voor vrijwillig vertrek open tot 30 september 2026 (financiële vertrekregelingen geval per geval besproken), met voorrang voor natuurlijk verloop (pensioneringen) en een aanwervingsstop.

Franstalige kant — FGW. Het op 5 juni aangenomen programmadecreet trekt het inschrijvingsgeld van het hoger onderwijs op tot 1 194 EUR voor 58 % van de studenten vanaf het academiejaar 2026-2027 (zie de sectie over het programmadecreet hierboven).

Het gaat om een V4-signaal: de beslissingen behoren tot de Gemeenschappen (Vlaamse voor de VUB, Franse voor het inschrijvingsgeld), maar ze gelden rechtstreeks voor de in Brussel gevestigde instellingen voor hoger onderwijs en hun studenten.

Bronnen: BRUZZ — VUB trekt personeelsbesparing op gang (16 juni 2026) ; VRT NWS — VUB mag Vlaamse besparingen over vijf jaar spreiden (28 april 2026). Vertrouwen: unconfirmed (pers; de VUB bevestigt het eerste ontslag en het kader voor vrijwillig vertrek).

Conflict FGW-onderwijs: stemming uitgesteld tot 10 juni, staking verlengd tot 10 juli (26 mei 2026)

Op dinsdag 26 mei 2026 heeft de regering van de Federatie Wallonië-Brussel de eindstemming over het programmadecreet — oorspronkelijk gepland op 27 mei — uitgesteld tot 10 juni. In het verlengde daarvan wordt de intersyndicale stakingsaanzegging in het Franstalige net verlengd tot 10 juli 2026, dus tot het einde van het schooljaar. De Vlaamse economische pers (Trends) vat samen: « de schoolstaking duurt wellicht tot 10 juni, mogelijk zelfs tot 10 juli ».

Manifestatie van de directeurs in Brussel (26 mei): dezelfde dag verzamelden enkele honderden (≈ 400 volgens de PS) directeurs van het katholiek secundair onderwijs, van het net WBE (Wallonie-Bruxelles Enseignement) en van FELSI (Federatie van Vrije Onafhankelijke Onderwijsinstellingen) — vergezeld van leraren, secretariaatsmedewerkers en zelfs leerlingen — vanaf 10u00 voor de zetel van Les Engagés in Brussel. Een delegatie werd ontvangen door de voorzitter van Les Engagés. Citaat van de voorzitter van FEADI (federatie van directies van het katholiek secundair): « Wat wij van Les Engagés vragen, is een echt overleg met het terrein opnieuw op te starten, wat uiterst moeilijk is met de minister [Glatigny]. »

Hervorming eerste secundair — groen licht in FGW-commissie (26 mei): parallel werd de hervorming van het eerste jaar secundair onderwijs (Gemeenschappelijke Stam / Pacte d'excellence) in commissie van het FGW-parlement gevalideerd na acht uur debat. Op 15 mei had de FGW-regering reeds de organisatie van dit nieuwe eerste secundair gevalideerd.

Waarom dit telt voor Brussel: de Federatie Wallonië-Brussel is de inrichtende of subsidiërende overheid van vrijwel het volledige Franstalig onderwijs in Brussel. Het programmadecreet, de hervorming van de gemeenschappelijke stam en de verlenging van de stakingsaanzegging gelden rechtstreeks voor de Franstalige Brusselse scholen (vrij onderwijs, WBE, Franstalig gemeentelijk) en hun ≈ 165 secundaire instellingen. Het gaat om een V4-signaal: de beslissing is communautair, maar bepaalt de schoolorganisatie van een meerderheid van de Brusselse kinderen.

Bronnen: La Libre — Directeurs verzameld in Brussel (26 mei 2026) ; Trends — Stemming 10 juni, staking mogelijk tot 10 juli (26 mei 2026) ; Le Soir — Groen licht commissie hervorming eerste secundair (26 mei 2026). Betrouwbaarheid: official op het uitstel en de commissie ; unconfirmed voor het syndicale aantal manifestanten.

Bronnen en methodologie

De gedocumenteerde engagementen zijn afkomstig uit de officiële GBV-tekst en uit concordante persbronnen over het regeerakkoord van 12 februari 2026. De indicatoren (kinderopvangdekking, schooluitval) komen van ONE, Opgroeien, IBSA en Eurostat.